Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý trong bức tranh giáo dục Việt Nam khi nhóm ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) lần đầu tiên trở thành lựa chọn hàng đầu của thí sinh. Theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hơn 467.000 trong tổng số gần 875.000 thí sinh đăng ký xét tuyển đã lựa chọn các ngành STEM, chiếm khoảng 53,45% tổng số thí sinh dự tuyển. Đây là lần đầu tiên khối ngành công nghệ và kỹ thuật vượt lên trên các ngành kinh tế, quản trị hay khoa học xã hội về số lượng nguyện vọng đăng ký. Sự thay đổi này không phải là hiện tượng nhất thời mà phản ánh những chuyển biến mạnh mẽ của nền kinh tế, thị trường lao động cũng như nhận thức của người học và phụ huynh.
Rất đông học sinh đã đến tham dự Ngày hội Tư vấn hướng nghiệp tuyển sinh ĐH - CĐ năm 2026 để tìm hiểu thông tin ngành học, trường học mình mong muốn. ẢnhTSHN
Chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghệ tạo ra nhu cầu nhân lực khổng lồ
Yếu tố đầu tiên khiến các ngành công nghệ và kỹ thuật trở nên hấp dẫn là sự bùng nổ của quá trình chuyển đổi số trong mọi lĩnh vực. Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, Internet vạn vật (IoT), bán dẫn, robot và tự động hóa đang thay đổi cách doanh nghiệp vận hành cũng như cách con người làm việc.
Tại Việt Nam, nhiều tập đoàn công nghệ lớn trong và ngoài nước liên tục mở rộng đầu tư, kéo theo nhu cầu tuyển dụng kỹ sư công nghệ thông tin, kỹ sư điện tử, cơ điện tử, tự động hóa, khoa học dữ liệu, an toàn thông tin và thiết kế vi mạch tăng mạnh. Không chỉ doanh nghiệp công nghệ, các ngân hàng, bệnh viện, doanh nghiệp sản xuất, logistics hay thương mại điện tử cũng cần đội ngũ kỹ sư để vận hành hệ thống số.
Điều đó khiến học sinh nhận thấy rằng cơ hội việc làm của nhóm ngành kỹ thuật ngày càng rộng mở và ít chịu ảnh hưởng bởi biến động kinh tế hơn nhiều ngành nghề truyền thống.
Chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Nhà nước
Một nguyên nhân quan trọng khác là định hướng phát triển quốc gia. Những năm gần đây, Việt Nam xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Nhiều chính sách ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, công nghệ số, năng lượng mới và công nghệ sinh học đã được ban hành.
Cùng với đó, nhiều trường đại học được giao mở thêm ngành học mới, đầu tư phòng thí nghiệm hiện đại, tăng học bổng và hợp tác với doanh nghiệp để đào tạo theo nhu cầu thực tế. Chính những chính sách này tạo niềm tin cho học sinh rằng theo học ngành kỹ thuật không chỉ có nhiều cơ hội nghề nghiệp mà còn được hưởng môi trường đào tạo ngày càng tốt hơn.
Thu nhập và cơ hội nghề nghiệp hấp dẫn
Trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh, yếu tố thu nhập đóng vai trò rất lớn trong quyết định chọn ngành.
Theo nhiều khảo sát tuyển dụng, các ngành liên quan đến công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, thiết kế vi mạch, an ninh mạng và kỹ thuật phần mềm luôn nằm trong nhóm có mức lương khởi điểm cao. Đặc biệt, những kỹ sư có khả năng sử dụng tiếng Anh và làm việc trong môi trường quốc tế có thể nhận mức thu nhập gấp nhiều lần mặt bằng chung.
Không chỉ vậy, các doanh nghiệp hiện nay còn ưu tiên tuyển dụng dựa trên năng lực thực hành hơn là bằng cấp đơn thuần. Sinh viên công nghệ có thể tham gia dự án ngay từ khi còn học đại học, tích lũy kinh nghiệm thực tế và có việc làm trước khi tốt nghiệp. Điều này tạo sức hút rất lớn đối với học sinh và phụ huynh.
Tác động của trí tuệ nhân tạo (AI)
Sự phát triển mạnh mẽ của AI cũng góp phần làm thay đổi xu hướng lựa chọn ngành học. Khi ChatGPT và các công cụ AI tạo sinh ngày càng phổ biến, nhiều người từng cho rằng ngành lập trình sẽ mất đi sức hấp dẫn. Tuy nhiên, thực tế lại diễn ra theo chiều ngược lại.
AI không thay thế hoàn toàn kỹ sư mà tạo ra nhu cầu về những người biết phát triển, vận hành, kiểm soát và ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực. Các doanh nghiệp cần đội ngũ chuyên gia có kiến thức về thuật toán, dữ liệu, học máy, bảo mật và phát triển phần mềm để khai thác hiệu quả công nghệ mới.
Bên cạnh đó, AI cũng đang được ứng dụng trong cơ khí, y tế, tài chính, giáo dục, giao thông và sản xuất thông minh. Vì vậy, sinh viên kỹ thuật hiện nay không chỉ học một chuyên ngành mà còn được trang bị năng lực kết hợp AI với lĩnh vực chuyên môn, tạo lợi thế cạnh tranh lớn trên thị trường lao động.
Suy nghĩ về chọn ngành, chọn nghề của học sinh và phụ huynh nay đã khác trước, giúp ngành STEM lên ngôi mùa tuyển sinh 2026. Ảnh TSHN
Sự thay đổi trong nhận thức của học sinh và phụ huynh
Nếu như cách đây khoảng mười năm, nhiều học sinh ưu tiên các ngành kinh tế, tài chính, ngân hàng hay quản trị kinh doanh thì hiện nay xu hướng đã thay đổi rõ rệt.
Phụ huynh ngày càng quan tâm đến khả năng có việc làm sau tốt nghiệp thay vì chỉ chú trọng danh tiếng ngành học. Trong khi đó, học sinh có điều kiện tiếp cận thông tin nhanh chóng thông qua mạng xã hội, các diễn đàn nghề nghiệp và chia sẻ từ người đi trước. Những câu chuyện thành công của kỹ sư công nghệ, chuyên gia AI hay lập trình viên làm việc cho các tập đoàn toàn cầu đã tạo động lực mạnh mẽ cho thế hệ trẻ.
Ngoài ra, các cuộc thi STEM, robot, lập trình, sáng tạo khoa học kỹ thuật được tổ chức thường xuyên từ bậc phổ thông cũng giúp học sinh yêu thích công nghệ từ sớm và định hướng nghề nghiệp rõ ràng hơn.
Các trường đại học liên tục mở ngành mới
Một điểm đáng chú ý trong mùa tuyển sinh 2026 là hàng loạt trường đại học mở thêm các ngành đào tạo mới như Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu, Thiết kế vi mạch, Công nghệ bán dẫn, Robot và hệ thống thông minh, Công nghệ tài chính, Kỹ thuật ô tô điện hay Công nghệ năng lượng xanh.
Sự đa dạng về chương trình đào tạo giúp học sinh có nhiều lựa chọn phù hợp với năng lực và sở thích. Đồng thời, chương trình học ngày càng gắn với doanh nghiệp, tăng thời lượng thực hành, thực tập và nghiên cứu, giúp sinh viên nhanh chóng thích nghi với yêu cầu thực tế sau khi tốt nghiệp.
Nhiều trường còn hợp tác với doanh nghiệp lớn để xây dựng phòng thí nghiệm hiện đại, cấp học bổng và cam kết cơ hội thực tập, từ đó làm tăng sức hút của khối ngành kỹ thuật.
Không phải ai cũng phù hợp
Dù nhóm ngành công nghệ và kỹ thuật đang "lên ngôi", điều đó không đồng nghĩa đây là lựa chọn phù hợp với tất cả học sinh.
Đặc thù của các ngành kỹ thuật là khối lượng kiến thức toán học, tư duy logic và khả năng tự học rất lớn. Sinh viên phải thường xuyên cập nhật công nghệ mới, học ngoại ngữ và thích nghi với tốc độ thay đổi nhanh của ngành nghề. Nếu chỉ chạy theo xu hướng mà không có năng lực hoặc đam mê, người học rất dễ gặp khó khăn trong quá trình học tập.
Mặt khác, AI cũng đang thay đổi yêu cầu của doanh nghiệp. Những công việc lặp đi lặp lại sẽ dần được tự động hóa, trong khi doanh nghiệp cần nhân lực có khả năng sáng tạo, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm và tư duy liên ngành. Vì vậy, thành công trong lĩnh vực công nghệ không chỉ phụ thuộc vào kiến thức chuyên môn mà còn đòi hỏi kỹ năng mềm và tinh thần học tập suốt đời.
Sự bứt phá của nhóm ngành công nghệ và kỹ thuật trong mùa tuyển sinh năm 2026 phản ánh xu hướng phát triển tất yếu của nền kinh tế số. Tác động của chuyển đổi số, nhu cầu nhân lực chất lượng cao, chính sách ưu tiên của Nhà nước, mức thu nhập hấp dẫn, sự phát triển mạnh mẽ của AI cùng với những thay đổi trong nhận thức của học sinh và phụ huynh đã đưa STEM trở thành lựa chọn hàng đầu của thế hệ trẻ.
Tuy nhiên, việc lựa chọn ngành học không nên chỉ dựa trên "độ hot" hay mức lương kỳ vọng. Mỗi học sinh cần cân nhắc năng lực, sở thích và mục tiêu nghề nghiệp của bản thân. Chỉ khi lựa chọn đúng ngành phù hợp với khả năng và đam mê, người học mới có thể phát huy hết tiềm năng, thích ứng với sự thay đổi không ngừng của khoa học – công nghệ và đóng góp hiệu quả cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.