Mấy ngày qua, sự việc một công ty truyền thông ở TPHCM ra quyết định kỷ luật một thực tập sinh tên V, thu hồi dấu mộc xác nhận thực tập và đăng tải quyết định trên lên mạng xã hội khiến nhiều người tranh cãi. Vậy việc ra quyết định kỷ luật đối với sinh viên thực tập là đúng hay sai? Và sinh viên nên làm gì khi đi thực tập?
Sự việc diễn ra thế nào?
Nữ sinh thực tập V bị kỷ luật là sinh viên của Trường ĐH Văn Lang. Theo đó, Trường ĐH Văn Lang đã nhận được email quyết định kỷ luật thực tập sinh từ phía công ty TNHH truyền thông và quảng cáo Vnnet – nơi nữ sinh thực tập. Thời điểm nhận email trùng với thời điểm công ty Vnnet đăng tải quyết định lên mạng xã hội với lỗi vi phạm là "có lời lẽ thách thức và thái độ không chuẩn mực với cấp trên, vi phạm quy định về tác phong và giao tiếp công ty". Hình thức kỷ luật là: "Không công nhận quá trình thực tập tại công ty và thu hồi dấu mộc xác nhận thực tập". Đồng thời đề nghị Trường Đại học Văn Lang, Khoa Quan hệ Công chúng - Truyền thông (nơi nữ sinh theo học) xem xét và có biện pháp nhắc nhở đối với sinh viên.
Theo Công ty Vnnet, sinh viên V. bắt đầu thực tập tại công ty từ ngày 8/9 và dự kiến kết thúc vào ngày 8/12, theo yêu cầu thực tập tối thiểu 3 tháng của công ty. Nhưng mới đến ngày 23/11, V. đến công ty và đề nghị đóng dấu xác nhận thực tập trước thời hạn. Với tinh thần hỗ trợ sinh viên, công ty đã tạo điều kiện ký xác nhận và đóng dấu hồ sơ ngay trong ngày. Điểm thực tập của V. được ghi nhận ở mức 10/10, theo hình thức tự đánh giá của sinh viên.
Ngay trong chiều cùng ngày, sau khi hoàn tất thủ tục, V. thông báo do có lịch học tại trường nên sẽ ngừng thực tập từ ngày 24/11. Tuy nhiên, theo công ty, việc nghỉ đột xuất này không được thông báo trước, khiến công ty không kịp bố trí nhân sự thay thế để tiếp nhận bàn giao công việc. Vì vậy, công ty đề nghị V. tiếp tục hỗ trợ trong thời gian ngắn cho đến khi tìm được nhân sự phù hợp.
Tối 25/11, nữ sinh viên tiếp tục nhắn tin chấm dứt thực tập ngay lập tức với lý do “đủ thời gian theo yêu cầu nhà trường”. Vì thế công ty khẳng định nữ sinh viên nghỉ không đúng quy định vì trường thông báo thời gian thực tập đến 30/11.
Khi công ty thông báo sẽ làm việc với trường, nữ sinh viên được cho là có thái độ thiếu hợp tác, phản ứng tiêu cực và phát ngôn thiếu chuẩn mực.
Công ty nhận định nữ sinh viên có thể nghĩ rằng việc đã được chấm điểm và đóng dấu trước hạn đồng nghĩa với không thể bị xử lý kỷ luật. Trước sự việc, ban giám đốc đã họp và ban hành quyết định kỷ luật nói trên.
Toàn bộ diễn biến vụ việc trên diễn ra và gây xôn xao mạng xã hội trong ngày 28 và 29/11, đặc biệt trong các hội nhóm sinh viên. Nhiều ý kiến bức xúc cho rằng công ty 'làm quá', nhưng cũng có ý kiến bảo vệ 'sai thì phải phạt dù là thực tập sinh'.
Công ty đăng tải công khai quyết định kỷ luật nữ sinh viên thực tập trên trang mạng xã hội Facebook
Ra quyết định kỷ luật sinh viên thực tập là đúng hay sai?
Theo Luật sư Hoàng Hà – Đoàn Luật sư TP.HCM, đăng bài viết về sự việc nói này trên Thanh niên: luật Lao động 2019 quy định, chỉ có người lao động mới có thể bị kỷ luật lao động. Sinh viên thực tập không phải người lao động của doanh nghiệp, không phát sinh quan hệ lao động và không chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Lao động bởi họ không có hợp đồng lao động, không nhận lương, không thuộc diện điều chỉnh của pháp luật lao động. Quan hệ của họ với doanh nghiệp là quan hệ đào tạo, học tập. Vì vậy khi ban hành quyết định kỷ luật theo hình thức văn bản áp dụng cho người lao động chính thức là không đúng bản chất pháp lý, không có cơ sở trong quan hệ giữa doanh nghiệp và sinh viên thực tập.
Một quyết định như vậy tạo ra sự nhầm lẫn nghiêm trọng cho sinh viên về quyền và nghĩa vụ của mình. Sinh viên thực tập thường ở vị thế yếu, chưa có kinh nghiệm, dễ chấp nhận những gì được trình bày một cách chính thức. Khi nhận được quyết định kỷ luật đóng dấu, có thể nhiều sinh viên đã nghĩ rằng mình thực sự bị xử phạt đúng luật và lo sợ sẽ ảnh hưởng đến tương lai nghề nghiệp. Thực tế không phải vậy.
Vậy khi sinh viên thực tập làm không đúng, doanh nghiệp có quyền gì? Doanh nghiệp hoàn toàn có quyền yêu cầu sinh viên thực tập tuân thủ các quy định về an toàn lao động, bảo mật thông tin, giờ giấc làm việc hợp lý. Nếu sinh viên vi phạm nghiêm trọng, doanh nghiệp có quyền chấm dứt việc tiếp nhận thực tập, báo cáo với nhà trường để xử lý.
Nhưng xử lý như thế nào đó là quyền của nhà trường, không phải của doanh nghiệp. Kỷ luật sinh viên được quy định tại Quy chế đào tạo đại học, cao đẳng do Bộ GD-ĐT ban hành. Theo đó chỉ có hiệu trưởng hoặc người được ủy quyền mới có thẩm quyền quyết định kỷ luật sinh viên. Ranh giới ở đây rất rõ ràng khi doanh nghiệp quản lý về hoạt động thực tập còn nhà trường quản lý về kỷ luật đào tạo. Doanh nghiệp có thể đánh giá, có thể phản hồi nhưng không thể ban hành quyết định kỷ luật.
Thực tập là giai đoạn nằm giữa học tập và làm việc. Sinh viên thực tập không phải học sinh đang ngồi trong lớp nhưng cũng chưa phải người lao động chính thức. Họ làm việc tại doanh nghiệp, phải tuân theo nhiều quy định như người lao động nhưng về mặt pháp lý lại không có địa vị tương ứng. Khoảng trống này khiến nhiều doanh nghiệp tự hiểu theo cách của mình. Họ nghĩ "Em ấy làm việc ở đây, vi phạm nội quy của công ty thì công ty xử lý thôi". Nghe có vẻ hợp lý nhưng lại sai về mặt pháp lý.
Một phần khác do thiếu phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp. Nhiều trường đại học, cao đẳng coi thực tập như giao nhiệm vụ cho doanh nghiệp. Ký thỏa thuận rồi thả sinh viên ra, ít theo dõi, ít phối hợp xử lý các tình huống phát sinh.
Sinh viên nên làm gì khi đi thực tập?
Không ít sinh viên hiểu lầm về bản chất của thực tập. Có em nghĩ "Mình không nhận lương, không phải nhân viên chính thức nên làm việc qua loa cũng không sao". Đi muộn, về sớm, làm việc cá nhân trong giờ, dùng tài sản công ty tùy tiện… Đó là sai lầm lớn.
Thực tập là cơ hội học hỏi nhưng cũng là thời gian xây dựng thái độ nghề nghiệp. Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng tuyển dụng những thực tập sinh làm việc tốt. Ngược lại, một đánh giá kém trong thời gian thực tập có thể đóng cửa cơ hội việc làm sau này.
Vậy khi đi thực tập, sinh viên nên làm gì? Một là, tìm hiểu rõ nội quy, quy định của doanh nghiệp. Hỏi rõ về giờ giấc làm việc, quy trình báo cáo, những điều cấm kỵ. Đừng chờ đến khi vi phạm rồi mới biết.
Hai là, chủ động giao tiếp với người hướng dẫn. Nếu không hiểu công việc, hỏi ngay. Nếu gặp khó khăn, báo cáo kịp thời; đừng tự ý bỏ qua hoặc làm theo cảm tính.
Ba là, giữ thái độ học hỏi, khiêm tốn. Dù đã học nhiều lý thuyết nhưng thực tế làm việc vẫn khác nên sinh viên cần lắng nghe, quan sát, ghi chép. Đừng tranh cãi hoặc tỏ ra hiểu biết khi chưa có kinh nghiệm.
Bốn là, biết ranh giới giữa quyền lợi và lạm quyền. Có quyền nghỉ phép không có nghĩa là nghỉ tùy tiện. Có quyền hỏi không có nghĩa là chất vấn thiếu tôn trọng. Biết giữ thể diện cho mình và cho người khác.
Những điều này nghe có vẻ đơn giản nhưng thực tế nhiều sinh viên mắc lỗi vì chủ quan. Họ nghĩ công ty cần mình nên có thể thoải mái. Nhưng thực tập là quan hệ hai chiều, doanh nghiệp cung cấp môi trường học tập còn sinh viên đóng góp công sức. Thiếu tôn trọng ở bất kỳ phía nào cũng phá vỡ quan hệ này.
Thanh Xuân tổng hợp