Bộ GD - ĐT đang lấy ý kiến đối với Dự thảo Quy chế đào tạo trình độ đại học mới với nhiều điều chỉnh quan trọng nhằm phù hợp với việc chuyển đổi số, quốc tế hóa giáo dục và yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. So với các quy định hiện hành, Dự thảo không chỉ mở rộng quyền học tập và lựa chọn của người học mà còn tăng cường trách nhiệm của các cơ sở đào tạo, đồng thời siết chặt các quy định liên quan đến chất lượng đào tạo và liêm chính học thuật.
Theo Dự thảo sinh viên học đến đâu được ghi nhận đến đó với chứng chỉ giáo dục ĐH. Ảnh baochinhphu
Các thay đổi trong Dự thảo được đánh giá là có tác động trực tiếp đến hàng triệu sinh viên, giảng viên và các trường đại học trên cả nước trong thời gian tới.
Mở rộng quyền tự chủ trong đánh giá và tổ chức đào tạo
Một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo là trao quyền chủ động lớn hơn cho các cơ sở giáo dục đại học trong việc tổ chức đánh giá kết quả học tập. Theo đó, các trường được quyền quy định cụ thể về hình thức thi, kiểm tra, đánh giá học phần, đồ án, khóa luận, thực hành, thực tập và các học phần đặc thù khác phù hợp với đặc điểm ngành đào tạo.
Dự thảo cũng cho phép các trường xây dựng các mức điểm bằng con chữ (thay vì bằng con số) chi tiết hơn, quy định ngưỡng đạt học phần cao hơn mức tối thiểu chung hoặc tổ chức các hình thức thi lại, đánh giá lại nhằm giúp sinh viên cải thiện kết quả học tập. Tuy nhiên, việc đánh giá phải bảo đảm các nguyên tắc cốt lõi gồm khách quan, công bằng, trung thực và minh bạch đối với mọi sinh viên.
Việc mở rộng quyền tự chủ này được kỳ vọng giúp các trường linh hoạt hơn trong tổ chức đào tạo, đặc biệt đối với những ngành nghề đặc thù như y khoa, nghệ thuật, công nghệ thông tin hay các chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế.
Chuẩn hóa cách đánh giá kết quả học tập
Dự thảo tiếp tục duy trì hệ thống đánh giá theo tín chỉ nhưng quy định rõ hơn về việc tính điểm trung bình học kỳ, năm học và toàn khóa.
Theo đó, điểm học phần được quy đổi theo 4 mức sau: A = 4, B = 3, C = 2, D = 1 và F = 0. Trên cơ sở này, sinh viên được xếp loại học lực thành các mức xuất sắc, giỏi, khá, trung bình, yếu và kém theo các mức sau: Xuất sắc: từ 3,60 đến 4,00; Giỏi: từ 3,20 đến dưới 3,60; Khá: từ 2,50 đến dưới 3,20; Trung bình: từ 2,00 đến dưới 2,50; Yếu: từ 1,00 đến dưới 2,00 và Kém: dưới 1,00.
Đáng chú ý, dự thảo cũng quy định rõ tiêu chí xác định trình độ năm học của sinh viên dựa trên số tín chỉ tích lũy thay vì thời gian học thực tế. Điều này phản ánh xu hướng đào tạo linh hoạt, cho phép sinh viên học nhanh hoặc chậm hơn kế hoạch chuẩn tùy theo năng lực và điều kiện cá nhân.
Việc xác định trình độ dựa trên tín chỉ tích lũy cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các chương trình liên ngành, chương trình tích hợp và mô hình học tập cá nhân hóa đang được nhiều trường đại học triển khai.
Siết chặt cơ chế cảnh báo học tập
Bên cạnh việc tạo điều kiện học tập linh hoạt, Dự thảo cũng đưa ra những quy định chặt chẽ hơn về kiểm soát chất lượng học tập của sinh viên.
Theo đó, sinh viên có thể bị cảnh báo học tập nếu số tín chỉ không đạt vượt quá 50% khối lượng đăng ký trong học kỳ, nợ quá nhiều tín chỉ hoặc có điểm trung bình học kỳ và tích lũy thấp hơn ngưỡng quy định. Đặc biệt, các trường phải thực hiện cơ chế cảnh báo sớm, tư vấn học tập và hỗ trợ sinh viên trước khi xem xét các biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn như buộc thôi học.
Cách tiếp cận này được đánh giá mang tính nhân văn hơn khi không chỉ tập trung vào xử phạt mà còn chú trọng hỗ trợ sinh viên khắc phục khó khăn, xây dựng lộ trình học tập phù hợp để tiếp tục theo đuổi chương trình đào tạo.
Tăng cường khả năng công nhận và chuyển đổi tín chỉ
Một điểm mới có ý nghĩa lớn đối với người học là việc mở rộng cơ chế công nhận kết quả học tập và chuyển đổi tín chỉ.
Dự thảo cho phép công nhận kết quả học tập từ các chương trình đào tạo khác, ngành học khác hoặc cơ sở giáo dục khác nếu bảo đảm tương đương về chuẩn đầu ra, nội dung và khối lượng học tập.
Đặc biệt, những kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm tích lũy được từ quá trình học tập, làm việc hoặc học trực tuyến cũng có thể được xem xét chuyển đổi thành tín chỉ trong chương trình đào tạo chính thức.
Tuy nhiên, để bảo đảm chất lượng đào tạo, tổng khối lượng tín chỉ được công nhận không vượt quá 40% chương trình đào tạo, trừ các trường hợp học liên thông theo quy định riêng.
Thúc đẩy trao đổi sinh viên và hội nhập quốc tế
Một trong những nội dung được đánh giá cao trong Dự thảo là việc khuyến khích các chương trình trao đổi sinh viên giữa các cơ sở giáo dục đại học trong nước và quốc tế.
Các trường được phép ký kết thỏa thuận công nhận lẫn nhau về tín chỉ và chứng chỉ giáo dục đại học. Trên cơ sở đó, sinh viên có thể học một số học phần tại trường khác và được công nhận kết quả khi trở về trường mình.
Đặc biệt, dự thảo khuyến khích sinh viên tham gia các chương trình trao đổi quốc tế kéo dài ít nhất một học kỳ tại các trường đại học uy tín ở nước ngoài.
Mở rộng cơ hội học song bằng
Dự thảo tiếp tục cho phép sinh viên học cùng lúc hai chương trình đào tạo nhưng quy định rõ ràng hơn về điều kiện tham gia.
Sinh viên có thể đăng ký chương trình thứ hai từ khi được xếp trình độ năm thứ hai trở lên và đã hoàn thành ít nhất 25% khối lượng chương trình đào tạo thứ nhất.
Người học có học lực khá trở lên được ưu tiên đăng ký chương trình thứ hai. Những sinh viên có học lực trung bình vẫn có cơ hội tham gia nếu đáp ứng các điều kiện tuyển sinh của chương trình đăng ký.
Quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện cho sinh viên phát triển năng lực đa ngành, đa lĩnh vực và tăng khả năng thích ứng với thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng.
Hình thành lộ trình đào tạo tích hợp đại học – sau đại học
Một trong những điểm mới mang tính đột phá của Dự thảo là việc chính thức quy định mô hình đào tạo tích hợp giữa trình độ đại học với trình độ thạc sĩ hoặc tiến sĩ.
Theo đó, sinh viên có thành tích học tập tốt có thể đăng ký học các học phần ở trình độ sau đại học ngay từ giai đoạn cuối của chương trình đại học.
Đối với chương trình đại học – thạc sĩ, sinh viên phải hoàn thành ít nhất 75% khối lượng chương trình đại học và có điểm trung bình tích lũy từ loại khá trở lên.
Đối với chương trình đại học – tiến sĩ, yêu cầu cao hơn khi sinh viên phải đạt học lực loại giỏi.
Mô hình này giúp rút ngắn thời gian đào tạo, tạo điều kiện phát hiện và bồi dưỡng sớm những người học có năng lực nghiên cứu xuất sắc.
Quy định chặt chẽ hơn về tốt nghiệp
Dự thảo cũng bổ sung nhiều yêu cầu mới đối với việc xét công nhận tốt nghiệp.
Ngoài việc hoàn thành toàn bộ chương trình đào tạo, sinh viên phải đáp ứng đầy đủ các chuẩn đầu ra về ngoại ngữ, năng lực số và các yêu cầu chuyên môn khác theo quy định của từng chương trình đào tạo.
Một điểm đáng chú ý là sinh viên đạt loại giỏi hoặc xuất sắc có thể bị giảm một bậc xếp loại tốt nghiệp nếu từng học lại quá nhiều tín chỉ, bị xử lý kỷ luật hoặc vi phạm các quy định về liêm chính học thuật.
Quy định này thể hiện quan điểm đánh giá toàn diện, không chỉ dựa vào điểm số mà còn xem xét thái độ học tập, ý thức chấp hành quy định và đạo đức học thuật của người học.
Lần đầu tiên đưa hành vi lạm dụng AI vào nhóm vi phạm nghiêm trọng
Có lẽ điểm nhận được nhiều sự quan tâm nhất trong Dự thảo lần này là việc bổ sung các quy định liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo đó, hành vi sử dụng trái phép AI, công cụ số hoặc các phương tiện công nghệ nhằm gian lận trong học tập, thi cử sẽ bị xem là vi phạm nghiêm trọng.
Các hành vi như nhờ người khác làm bài, sử dụng AI để tạo sản phẩm học tập trái quy định, mua bán bài tập, đồ án, khóa luận hoặc can thiệp trái phép vào hệ thống quản lý học tập và điểm số đều thuộc nhóm vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật nghiêm khắc.
Việc bổ sung nội dung này được xem là cần thiết trong bối cảnh các công cụ AI tạo sinh đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng phổ biến trong môi trường giáo dục đại học.
Thay vì cấm hoàn toàn AI, Dự thảo hướng tới việc kiểm soát và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, bảo đảm tính trung thực và công bằng trong học tập.
Châu Khang Hạ