Trong vài năm trở lại đây, “logistics” trở thành một trong những từ khóa “hot” nhất trong câu chuyện hướng nghiệp. Nhiều bạn trẻ nghe đến ngành này với những lời đồn hấp dẫn: cơ hội việc làm rộng mở, thu nhập tốt, làm việc quốc tế, năng động và hiện đại. Nhưng cũng không ít người trong nghề lại đưa ra một bức tranh khác: áp lực cao, thu nhập không hẳn vượt trội, cạnh tranh khốc liệt.
Vậy thực sự logistics là gì? Nó quan trọng đến đâu với thế giới và Việt Nam? Và quan trọng nhất: đây có thật sự là một ngành “dễ kiếm tiền” như nhiều người nghĩ?
Kho bãi, cảng biển, tàu thuyền, bốc dỡ... đều là những khâu quan trọng trong lĩnh vực logictics
Logistics là gì: hiểu đúng để không “ảo tưởng”
Logistics, nếu nói một cách đơn giản, là toàn bộ hoạt động giúp hàng hóa di chuyển từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng một cách nhanh nhất, rẻ nhất và hiệu quả nhất.
Nhưng nếu chỉ hiểu logistics là “vận chuyển hàng hóa” thì vẫn còn quá nông. Bản chất của logistics là một hệ thống vận hành phức tạp, bao gồm rất nhiều khâu: Vận tải (đường bộ, đường biển, hàng không, đường sắt); Kho bãi, lưu trữ; Quản lý tồn kho; Thủ tục hải quan, giấy tờ; Điều phối đơn hàng; Tối ưu chi phí và thời gian
Hãy tưởng tượng bạn đang cầm trên tay một chiếc điện thoại. Để có được nó, nguyên liệu có thể đến từ nhiều quốc gia, được sản xuất ở nơi này, lắp ráp ở nơi khác, rồi vận chuyển qua nhiều chặng trước khi đến tay bạn. Toàn bộ hành trình đó chính là logistics.
Nếu ví nền kinh tế như một cơ thể sống, thì logistics chính là hệ tuần hoàn – nơi dòng chảy hàng hóa được duy trì liên tục. Khi hệ thống này trơn tru thì mọi thứ vận hành bình thường. Nhưng chỉ cần một điểm tắc nghẽn, cả hệ thống sẽ bị ảnh hưởng.
Vì sao logistics quan trọng với thế giới?
Logistics không phải là một ngành “phụ trợ” – nó là nền tảng của toàn bộ nền kinh tế hiện đại.
Mỗi năm, chi phí logistics toàn cầu lên tới hàng nghìn tỷ USD, chiếm khoảng 10–11% GDP thế giới. Điều đó có nghĩa là: một phần rất lớn giá trị kinh tế nằm ở việc di chuyển hàng hóa, không phải chỉ sản xuất.
Một ví dụ điển hình là sự cố tắc nghẽn kênh đào Suez năm 2021. Chỉ một con tàu mắc kẹt trong vài ngày đã khiến: Hàng trăm tàu bị trì hoãn, hàng tỷ USD hàng hóa bị “đóng băng” mỗi ngày và chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn nhiều tháng
Điều này cho thấy logistics không chỉ là chuyện vận chuyển, mà là yếu tố quyết định sự ổn định của nền kinh tế toàn cầu.
Logistics và Việt Nam: “điểm nghẽn” hay “cơ hội vàng”?
Đối với Việt Nam, logistics vừa là điểm yếu, vừa là cơ hội chiến lược.
Chi phí cao chính là bài toán lớn…
Hiện nay, chi phí logistics của Việt Nam chiếm khoảng 16–17% GDP, cao gần gấp đôi mức trung bình thế giới. Điều này dẫn đến giá thành hàng hóa cao, doanh nghiệp giảm sức cạnh tranh và lợi nhuận bị bào mòn.
Nguyên nhân có thể đến từ nhiều yếu tố: Phụ thuộc nhiều vào vận tải đường bộ nên chi phí cao hơn hẳn so với đường biển, sự kết nối giữa các phương thức vận tải còn yếu. Thêm vào đó là doanh nghiệp logistics nội địa của chúng ta nhỏ lẻ nên phụ thuộc phần lớn vào doanh nghiệp nước ngoài
…nhưng cũng là cơ hội lớn
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển, Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn cho sản xuất. Điều này kéo theo nhu cầu logistics tăng mạnh vì xuất nhập khẩu tăng trưởng, thương mại điện tử bùng nổ và nhu cầu kho bãi, vận chuyển, điều phối tăng cao
Chính vì vậy, logistics hiện được xem là một trong những ngành có nhu cầu nhân lực lớn trong 10–20 năm tới.
Logictics Việt Nam có thật sự “khát” nhân lực?
Câu trả lời chính xác là có, nhưng không phải ai cũng dễ vào.
Ngành logistics không thiếu người, mà thiếu người giỏi và phù hợp. Doanh nghiệp luôn cần những nhân sự: Có ngoại ngữ tốt (đặc biệt là tiếng Anh, Trung, Nhật), hiểu nghiệp vụ thực tế, có tư duy logic, xử lý tình huống nhanh và đặc biệt chịu được áp lực cao
Hiện có một thực tế đáng chú ý là ngay cả những ứng viên có nền tảng tốt (học trường quốc tế, IELTS cao) vẫn có thể khó tìm thực tập nếu thiếu kỹ năng thực tế.
Điều này cho thấy ngành logistics không “dễ ăn” như nhiều người tưởng.
Công việc logistics: đa dạng nhưng không hề “nhàn”
Một trong những hiểu lầm lớn nhất là logistics chỉ là bốc xếp hoặc vận chuyển. Thực tế, ngành này rất đa dạng: từ làm nhân viên chứng từ (Docs), dịch vụ khách hàng (Customer service - CS), bán hàng (Sales logistics), khai báo hải quan, đến quản lý kho, điều phối vận tải, rồi Supply chain management…nhưng điểm chung đều là: áp lực.
Dù ở vị trí nào, logistics đều có một số đặc trưng sau:
Áp lực thời gian cao: hàng trễ là thiệt hại lớn
Làm việc nhiều ngoài giờ: đêm, cuối tuần, ngày lễ
Sai một ly, đi một dặm: sai chứng từ có thể gây tổn thất lớn
Phối hợp nhiều bên: hãng tàu, khách hàng, hải quan, kho bãi…
Nhiều người trong nghề từng chia sẻ rằng: “Ngành này không nhàn, phải ‘fighting’ mỗi ngày với sự cố mới.”
Thu nhập logistics: có thật sự cao?
Đây là câu hỏi quan trọng nhất và câu trả lời là: không hẳn. Mặt bằng lương phổ biến hiện nay cho một số vị trí mới ra trường như sau:
Nhân viên mới (Docs/CS): 8–12 triệu
Nhân viên có kinh nghiệm: 12–17 triệu
Trưởng nhóm: 20–30 triệu
Sales: lương cứng + hoa hồng
So với mặt bằng chung thì đây là mức trung bình, không quá nổi bật. Thu nhập cao thường đến từ các vị trí như: Sales (có thể thu nhập rất tốt nhờ hoa hồng – commission) nhưng áp lực cực lớn; Supply chain (cấp cao): làm tại tập đoàn lớn, công ty đa quốc gia, lương có thể đạt 1.200–2.500 USD hoặc hơn. Ngoài ra, thu nhập sẽ rất cao nếu thực sự giỏi, làm được ở các tập đoàn lớn nước ngoài/ nền tảng thương mại điện tử nhưng yêu cầu cao và có sự cạnh tranh khốc liệt Ngược lại, nếu chỉ làm ở các công ty giao nhận nhỏ (forwarder), thu nhập thường không cao và áp lực lớn.
Logistics là một ngành rất quan trọng, có vai trò chiến lược với cả thế giới và Việt Nam. Nó mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp và có tiềm năng phát triển lâu dài. Tuy nhiên, cần nhìn nhận thực tế: không phải cứ học logistics là lương cao, không phải vị trí nào cũng “dễ thở” và sự cạnh tranh trong lĩnh vực này ngày càng khốc liệt, đi cùng áp lực công việc lớn. Nói một cách công bằng, logistics là một ngành hấp dẫn về cơ hội, nhưng khắc nghiệt trong thực tế, có thể thu nhập cao, nhưng không dành cho số đông
Cuối cùng, lựa chọn ngành nghề không nên dựa trên độ “hot”, mà phải dựa trên sự phù hợp với bản thân. Logistics không phải con đường dễ, nhưng nếu bạn đủ năng lực và kiên trì, đây vẫn có thể là một ngành đáng để theo đuổi trong dài hạn.
Thanh Xuân