Mỗi mùa tuyển sinh đại học, câu chuyện chọn ngành lại trở thành chủ đề được hàng triệu học sinh và phụ huynh quan tâm. Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những bài viết về các ngành học "hot", mức lương hàng chục triệu đồng sau khi ra trường hay những dự báo về xu hướng nghề nghiệp trong tương lai. Trước sức hút đó, nhiều thí sinh dễ bị cuốn theo tâm lý đám đông và lựa chọn ngành học chỉ vì nó đang là xu hướng.
Tuy nhiên, một ngành học được nhiều người quan tâm không đồng nghĩa với việc nó phù hợp với tất cả mọi người. Thực tế cho thấy không ít sinh viên sau một hoặc hai năm học mới nhận ra mình không hứng thú với ngành đã chọn, dẫn đến chán nản, học tập kém hiệu quả hoặc thậm chí phải chuyển ngành, học lại từ đầu.
Đại học là hành trình kéo dài nhiều năm và ảnh hưởng đến con đường nghề nghiệp sau này. Vì vậy, trước khi đặt bút đăng ký nguyện vọng, hãy dành thời gian trả lời 5 câu hỏi quan trọng dưới đây.
1. Mình thực sự thích điều gì?
Đây là câu hỏi đơn giản nhưng lại thường bị bỏ qua nhất.
Nhiều học sinh lựa chọn ngành học dựa trên lời khuyên của bạn bè, mong muốn của gia đình hoặc những thông tin về mức lương hấp dẫn. Thế nhưng, nếu không có sự yêu thích nhất định, việc theo đuổi ngành học trong suốt 4 năm đại học sẽ trở nên vô cùng khó khăn.
Hãy thử nhìn lại những môn học bạn cảm thấy hứng thú nhất ở trường, những hoạt động bạn thường dành thời gian tìm hiểu hoặc những công việc khiến bạn cảm thấy hào hứng khi thực hiện.
Nếu bạn thích sáng tạo nội dung, kể chuyện và giao tiếp với nhiều người, các ngành truyền thông, marketing hay quan hệ công chúng có thể phù hợp. Nếu bạn yêu thích toán học, tư duy logic và công nghệ, các ngành liên quan đến kỹ thuật, công nghệ thông tin hoặc khoa học dữ liệu có thể là lựa chọn đáng cân nhắc.
Đam mê không phải yếu tố duy nhất quyết định thành công, nhưng nó là động lực giúp bạn kiên trì khi gặp khó khăn.
2. Điểm mạnh của mình là gì?
Thích một ngành học là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Điều quan trọng tiếp theo là bạn có năng lực phù hợp với ngành đó hay không.
Có những bạn rất yêu thích lĩnh vực công nghệ nhưng lại không hứng thú với việc lập trình hay giải quyết các bài toán logic. Ngược lại, có những bạn thích ngành luật nhưng lại ngại tranh luận hoặc thiếu khả năng diễn đạt bằng lời nói.
Hãy tự đánh giá khách quan về điểm mạnh của bản thân:
Bạn học tốt các môn tự nhiên hay xã hội?
Bạn thích làm việc với con người hay dữ liệu?
Bạn có khả năng giao tiếp, thuyết trình hay phân tích?
Bạn phù hợp với môi trường năng động hay công việc cần sự tỉ mỉ, chính xác?
Việc hiểu rõ năng lực cá nhân sẽ giúp bạn lựa chọn ngành học phù hợp hơn và có nhiều cơ hội phát triển trong tương lai.
3. Công việc sau khi ra trường sẽ như thế nào?
Một sai lầm phổ biến của nhiều thí sinh là chỉ tìm hiểu về tên ngành mà không tìm hiểu về nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp.
Ví dụ, khi nghe đến ngành Marketing, nhiều người nghĩ đến việc sáng tạo nội dung trên mạng xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế, ngành này còn bao gồm nghiên cứu thị trường, phân tích dữ liệu khách hàng, xây dựng chiến lược thương hiệu và nhiều công việc khác.
Tương tự, ngành Công nghệ thông tin không chỉ có lập trình phần mềm; ngành Kế toán không chỉ làm việc với những con số; ngành Du lịch cũng không chỉ đơn thuần là đi đây đi đó làm hướng dẫn viên.
Trước khi chọn ngành, hãy tìm hiểu kỹ:
Sinh viên sẽ học những gì?
Sau khi tốt nghiệp có thể làm những công việc nào?
Môi trường làm việc ra sao?
Công việc đó có phù hợp với tính cách và mong muốn của bản thân không?
Đừng chỉ nhìn vào tên ngành hoặc mức lương được chia sẻ trên mạng. Hãy nhìn vào bức tranh nghề nghiệp thực tế phía sau ngành học đó.
4. Xu hướng thị trường lao động trong 5–10 năm tới là gì?
Không ai có thể dự đoán chính xác tương lai, nhưng việc tìm hiểu xu hướng phát triển của thị trường lao động là điều cần thiết.
Một số ngành đang được quan tâm hiện nay có thể bão hòa trong tương lai nếu số lượng người theo học tăng quá nhanh. Ngược lại, nhiều ngành ít được chú ý lại có nhu cầu nhân lực rất lớn.
Khi tìm hiểu thông tin, đừng chỉ đặt câu hỏi: "Ngành nào đang hot?" mà hãy hỏi:
Ngành đó có nhu cầu nhân lực bền vững không?
Công nghệ có thể thay thế công việc đó không?
Kỹ năng nào sẽ được doanh nghiệp cần trong tương lai?
Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, những ngành nghề liên quan đến công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo, kinh tế số hay các lĩnh vực đòi hỏi tư duy phân tích và khả năng thích ứng đang nhận được nhiều sự quan tâm.
Tuy nhiên, xu hướng chỉ nên được xem là một yếu tố tham khảo, không phải tiêu chí duy nhất để đưa ra quyết định.
5. Nếu không có áp lực từ gia đình hay xã hội, mình sẽ chọn gì?
Đây có lẽ là câu hỏi khó trả lời nhất.
Không ít học sinh chọn ngành vì mong muốn của cha mẹ, vì ngành đó được đánh giá cao trong xã hội hoặc vì sợ bị so sánh với bạn bè. Những áp lực này là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, người sẽ học tập, làm việc và gắn bó với nghề nghiệp trong nhiều năm tới chính là bạn.
Hãy thử tưởng tượng rằng không có bất kỳ sự kỳ vọng hay đánh giá nào từ bên ngoài. Khi đó, bạn sẽ muốn trở thành ai? Bạn muốn làm công việc gì mỗi ngày? Câu trả lời cho câu hỏi này có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về mong muốn thực sự của bản thân.
Tất nhiên, việc lựa chọn ngành học cần có sự cân bằng giữa sở thích cá nhân, năng lực và nhu cầu xã hội. Nhưng nếu hoàn toàn bỏ qua tiếng nói bên trong của chính mình, rất khó để duy trì động lực trong chặng đường dài phía trước.
Chọn ngành phù hợp quan trọng hơn chọn ngành "hot"
Không có ngành học nào bảo đảm thành công cho tất cả mọi người. Một ngành học đang là xu hướng hôm nay chưa chắc sẽ là lựa chọn tốt nhất cho bạn. Ngược lại, một ngành không quá nổi bật nhưng phù hợp với năng lực và mục tiêu cá nhân có thể mang lại những cơ hội phát triển vượt mong đợi.
Mùa tuyển sinh là thời điểm để đưa ra một trong những quyết định quan trọng đầu tiên của tuổi trưởng thành. Vì vậy, thay vì vội vàng chạy theo những cái tên đang được nhắc đến nhiều nhất, hãy dành thời gian hiểu chính mình, tìm hiểu kỹ thông tin và cân nhắc một cách nghiêm túc.
Bởi suy cho cùng, lựa chọn đúng không phải là lựa chọn giống số đông, mà là lựa chọn phù hợp nhất với con đường bạn muốn đi trong tương lai.
T.Xuân