Đức đang nổi lên như một điểm đến đáng chú ý trên bản đồ du học của người Việt. Nếu trước đây lựa chọn này thường gắn với các chương trình đào tạo kỹ thuật và lợi thế học phí tại trường công lập, thì nay sức hút của Đức đã mở rộng sang nhiều nhóm ngành khác, trong bối cảnh nước này cần bổ sung nguồn nhân lực trẻ và có trình độ cho nền kinh tế.
Theo số liệu được VnExpress dẫn từ các nguồn giáo dục Đức, năm học 2025-2026 Đức có hơn 516.000 sinh viên quốc tế, mức cao nhất từ trước đến nay. Trong đó, Việt Nam có khoảng 7.500 sinh viên, tăng khoảng 300 người so với năm trước và nằm trong nhóm 20 quốc gia có nhiều sinh viên theo học tại Đức.
Đáng chú ý, gần một nửa sinh viên Việt Nam tại Đức theo học các ngành kỹ thuật. Con số này phản ánh sự tương thích giữa nhu cầu của người học Việt Nam và thế mạnh của nền kinh tế Đức, nhưng đồng thời cho thấy một thay đổi lớn hơn: du học ngày càng được nhìn như một bước trong chiến lược nghề nghiệp dài hạn, thay vì chỉ là lựa chọn giáo dục.
Học phí thấp chỉ là điểm khởi đầu
Lợi thế dễ nhận thấy nhất của Đức là chi phí học tập. Tại phần lớn đại học công lập, sinh viên thường không phải đóng học phí hoặc chỉ chịu các khoản phí học kỳ. Một số bang và trường có chính sách thu học phí đối với sinh viên ngoài Liên minh châu Âu, nhưng nhìn chung, chi phí đào tạo vẫn thấp hơn đáng kể so với các điểm đến phổ biến như Australia hay Canada.
Với các gia đình Việt Nam, đây là yếu tố quan trọng. Khi học phí tại nhiều quốc gia nói tiếng Anh có thể lên tới hàng chục nghìn đôla mỗi năm, việc được học tại một đại học công lập Đức mà không phải trả mức học phí tương ứng tạo ra khoảng chênh lệch rất lớn.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn Đức như một điểm đến “du học miễn phí” sẽ dễ dẫn tới quyết định sai. Sinh viên vẫn phải trả tiền nhà, ăn uống, bảo hiểm, đi lại, phí học kỳ và các khoản chi phí ban đầu. Để xin visa, người học còn phải chứng minh khả năng tài chính theo quy định của Đức.
Điều đó có nghĩa lợi thế thực sự của Đức không phải là du học không tốn tiền, mà là giảm được một trong những khoản chi lớn nhất là học phí, do đó làm tổng chi phí trở nên dễ tiếp cận hơn với một bộ phận gia đình Việt Nam.
Nhưng nếu chỉ có học phí thấp, Đức chưa chắc tạo ra sức hút lớn như hiện nay. Yếu tố quyết định thứ hai nằm ở thị trường lao động.
Từ giảng đường đến thị trường lao động
Khoảng 45% sinh viên Việt Nam tại Đức chọn các ngành kỹ thuật. Đây là tỷ lệ đặc biệt đáng chú ý bởi Đức là một trong những trung tâm công nghiệp và công nghệ lớn của châu Âu, với thế mạnh truyền thống về cơ khí, ô tô, điện – điện tử, tự động hóa, sản xuất và công nghệ.
Sự tương thích này tạo thành một vòng tròn tương đối thuận lợi: Việt Nam có nguồn học sinh quan tâm đến các ngành STEM; Đức có hệ thống đại học mạnh về kỹ thuật; doanh nghiệp Đức lại cần nhân lực có chuyên môn.
Vì thế, đối với một học sinh Việt Nam muốn theo cơ khí, cơ điện tử, kỹ thuật ô tô, điện – điện tử, công nghệ thông tin hay tự động hóa, lựa chọn Đức không chỉ là lựa chọn một nơi học mà còn là lựa chọn một thị trường lao động phù hợp với chuyên môn.
Đức cũng đang có nhu cầu bổ sung lực lượng lao động trong bối cảnh dân số già hóa. Trong hơn một thập niên tới, số người rời thị trường lao động ở Đức do nghỉ hưu được dự báo cao hơn đáng kể số người trẻ gia nhập thị trường. Khoảng thiếu hụt nhân lực này khiến sinh viên quốc tế trở thành một nguồn nhân lực quan trọng. Chính sách dành cho sinh viên quốc tế theo đó cũng được thiết kế theo hướng tạo cầu nối giữa giáo dục và việc làm. Sau khi tốt nghiệp, sinh viên đủ điều kiện có thể ở lại Đức để tìm việc và chuyển sang các diện cư trú phù hợp khi đáp ứng yêu cầu.
Đức cạnh tranh với Nhật, Hàn, Australia, Canada bằng bài toán chi phí và nghề nghiệp
Sức hút của Đức cũng cần được đặt trong bối cảnh các điểm đến truyền thống cũng đang thay đổi.
Nhật Bản có lợi thế lớn về khoảng cách địa lý, cộng đồng người Việt và nền công nghiệp phát triển. Hàn Quốc cũng thu hút lượng lớn sinh viên Việt Nam nhờ vị trí gần, văn hóa phổ biến và nhu cầu nhân lực trong công nghệ, sản xuất. Tuy nhiên, với cả hai quốc gia này, khả năng sử dụng tiếng Nhật hoặc tiếng Hàn thường đóng vai trò quan trọng nếu sinh viên muốn làm việc sau tốt nghiệp.
Australia lại có lợi thế rõ rệt về chương trình đào tạo bằng tiếng Anh, môi trường quốc tế và nhiều trường đại học có thứ hạng cao. Đổi lại, học phí và chi phí sinh hoạt cao hơn đáng kể so với Đức, trong khi chính sách visa và quyền làm việc sau tốt nghiệp đã được điều chỉnh theo hướng chặt chẽ hơn.
Canada từng được xem là một trong những lựa chọn hấp dẫn nhất đối với sinh viên muốn học tập và tìm cơ hội ở lại. Tuy nhiên, từ năm 2024, nước này bắt đầu kiểm soát mạnh hơn số lượng sinh viên quốc tế và thay đổi nhiều quy định liên quan đến giấy phép học tập, làm việc sau tốt nghiệp và nhập cư. Chi phí học tập cũng cao hơn đáng kể so với nhiều đại học công lập Đức.
Nếu xét riêng bài toán học phí – đào tạo kỹ thuật – nhu cầu nhân lực, Đức có lợi thế rõ. Nếu xét tiếng Anh và môi trường quốc tế, Australia và Canada có ưu thế. Nhật Bản và Hàn Quốc lại nổi bật ở khoảng cách địa lý, sự hiện diện của doanh nghiệp châu Á và cộng đồng người Việt.
Do đó, không có lựa chọn nào phù hợp với tất cả học sinh. Điểm quan trọng là lựa chọn quốc gia phải bắt đầu từ ngành học và mục tiêu nghề nghiệp, sau đó mới tính đến học phí, ngôn ngữ và khả năng ở lại.
Với Đức, xu hướng tăng số sinh viên Việt Nam cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy du học: chi phí vẫn quan trọng, nhưng cơ hội nghề nghiệp ngày càng trở thành tiêu chí quyết định.
Nếu trước đây câu hỏi phổ biến là “Du học Đức có miễn học phí không?”, thì câu hỏi đúng hơn hiện nay phải là: ngành mình chọn có phù hợp với thế mạnh của Đức hay không, mình có đủ năng lực ngôn ngữ và chuyên môn để học tập, rồi có thể bước vào thị trường lao động hay không?
Chính sự kết hợp giữa học phí tương đối thấp, nền giáo dục kỹ thuật mạnh và nhu cầu nhân lực của nền kinh tế đang giúp Đức tạo ra lợi thế riêng trong cuộc cạnh tranh thu hút sinh viên quốc tế. Với học sinh Việt Nam, đây có thể là lựa chọn đặc biệt phù hợp với những người xác định du học không chỉ để lấy bằng, mà còn để xây dựng một con đường nghề nghiệp dài hạn tại Đức.