Sáng 6/2, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố Dự thảo thông tư quy định việc xác định số lượng tuyển sinh các trình độ giáo dục đại học và cao đẳng ngành giáo dục mầm non. Dự thảo cho thấy một bước chuyển đáng kể trong tư duy quản lý: từ kiểm soát quy mô mang tính hành chính sang kiểm soát dựa trên năng lực đào tạo thực tế và chất lượng đầu ra.
Chỉ tiêu không còn “cào bằng” giữa các cơ sở
Điểm mới nổi bật là chỉ tiêu tuyển sinh sẽ được xác định riêng cho từng địa điểm đào tạo, bao gồm trụ sở chính và các phân hiệu. Quy định này nhằm phản ánh đúng điều kiện bảo đảm chất lượng tại từng cơ sở, tránh tình trạng mở rộng quy mô nhưng chưa đáp ứng đủ đội ngũ và cơ sở vật chất.
Dự thảo cũng điều chỉnh cách tính đội ngũ giảng viên theo hướng chặt chẽ hơn. Giảng viên có trình độ tiến sĩ được lấy làm chuẩn (hệ số 1) khi quy đổi. Trong khi đó, hệ số của giảng viên trình độ thạc sĩ giảm xuống 0,5 và giảng viên trình độ đại học còn 0,2. Giảng viên đồng cơ hữu chỉ được tính bằng một nửa so với giảng viên cơ hữu cùng trình độ và phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt về hợp đồng, thời gian cam kết và nguyên tắc không trùng lặp nguồn lực.
Việc thay đổi hệ số quy đổi này được dự báo sẽ tác động trực tiếp đến quy mô tuyển sinh của nhiều trường, nhất là những cơ sở có tỷ lệ giảng viên tiến sĩ còn thấp.
Siết điều kiện cơ sở vật chất
Dự thảo tiếp tục duy trì yêu cầu diện tích sàn tối thiểu 2,8m²/người học quy đổi. Tuy nhiên, cách tính số người học được mở rộng: thay vì chỉ tính sinh viên chính quy, nay phải tính toàn bộ người học trực tiếp, bao gồm cả học viên thạc sĩ và nghiên cứu sinh tiến sĩ. Đáng chú ý, người học sau đại học được nhân hệ số cao hơn (thạc sĩ 1,5; tiến sĩ 2).
Sự thay đổi này khiến yêu cầu về diện tích sàn trở nên nghiêm ngặt hơn, buộc các trường muốn giữ nguyên quy mô phải đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng.
Quản lý theo ngành, không chỉ theo lĩnh vực
Nếu trước đây chỉ tiêu chủ yếu xác định theo lĩnh vực đào tạo, thì dự thảo chuyển sang xác định theo nhóm ngành, thậm chí bắt buộc xác định đến từng ngành đối với các lĩnh vực đặc thù như sức khỏe, pháp luật, đào tạo giáo viên và toàn bộ chương trình tiến sĩ.
Cách làm này nhằm bảo đảm giảng viên được bố trí đúng chuyên môn, hạn chế tình trạng mở ngành khi chưa đủ điều kiện nguồn lực, đồng thời tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ sở đào tạo.
Gắn chỉ tiêu với chất lượng đầu ra
Một điểm đáng chú ý khác là điều kiện không được tăng chỉ tiêu nếu ngành có tỷ lệ sinh viên thôi học năm đầu trên 15% hoặc tỷ lệ tốt nghiệp có việc làm dưới 70%. Đây được xem là bước dịch chuyển từ quản lý “đầu vào” sang quản lý theo hiệu quả đào tạo.
Dù siết chặt, dự thảo vẫn cho phép mức linh hoạt nhất định: các trường được tuyển vượt tối đa 5% chỉ tiêu đại học và 20% đối với trình độ thạc sĩ, tiến sĩ, nếu vẫn bảo đảm năng lực đào tạo.
Áp lực tái cấu trúc quy mô
Với hàng loạt điều chỉnh về hệ số giảng viên, cách tính diện tích sàn và đơn vị xác định chỉ tiêu, nhiều cơ sở giáo dục đại học có thể buộc phải rà soát lại quy mô tuyển sinh. Việc giữ nguyên hoặc tăng chỉ tiêu sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng đội ngũ tiến sĩ và điều kiện hạ tầng.
Dự thảo thông tư lần này không chỉ là thay đổi kỹ thuật trong cách tính toán chỉ tiêu, mà còn thể hiện rõ định hướng chuẩn hóa và nâng cao chất lượng giáo dục đại học theo tinh thần Luật Giáo dục đại học và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) năm 2025.
Nếu được ban hành, quy định mới sẽ tạo ra áp lực cải tổ đáng kể, đồng thời góp phần định hình lại hệ thống giáo dục đại học theo hướng thực chất, bền vững hơn trong giai đoạn tới.
Xem toàn văn Dự thảo tại đây.
Thanh Xuân