Học phí tương đối thấp, nhiều học bổng, các đại học liên tục thăng hạng khiến Trung Quốc trở thành điểm đến du học ngày càng được sinh viên quốc tế quan tâm. Tuy nhiên, phía sau sức hút ấy là một thực tế cần tính đến: thị trường việc làm Trung Quốc đang cạnh tranh gay gắt, ngay cả cơ hội thực tập cũng trở thành cuộc đua khó khăn với sinh viên bản địa.
Sức hút từ học phí, học bổng và đại học thăng hạng
Trung Quốc đang nổi lên như một lựa chọn mới trên bản đồ du học quốc tế. Theo bài “Sức hút của du học Trung Quốc” đăng trên VnExpress ngày 25/10/2026, năm học 2024-2025, các đại học Trung Quốc đón khoảng 380.000 sinh viên quốc tế đến từ 191 quốc gia và vùng lãnh thổ, tăng gần 130.000 người so với thời kỳ đại dịch. Trong đó, khoảng 205.000 người theo học các chương trình có cấp bằng, riêng sinh viên sau đại học chiếm 35%.
Sức hút này đến từ nhiều yếu tố. Hệ thống đại học Trung Quốc có sự cải thiện mạnh về chất lượng nghiên cứu và vị trí trên các bảng xếp hạng quốc tế. Những cái tên như Thanh Hoa, Bắc Kinh, Phục Đán, Chiết Giang... ngày càng xuất hiện ở nhóm cao trên các bảng xếp hạng QS, Times Higher Education (THE) và ARWU.
Theo VnExpress, trong bảng ARWU năm 2025 có 108 đại học Trung Quốc lọt top 500, chỉ kém Mỹ ba trường. Khoảng 70 trong số đó mới gia nhập nhóm này trong vòng 10 năm. Trung Quốc cũng có hơn 60 chương trình nằm trong nhóm 0,01% hàng đầu thế giới theo Chỉ số Khoa học Thiết yếu (ESI).
Chi phí là một lợi thế khác. VnExpress dẫn ví dụ, sinh viên quốc tế học y lâm sàng tại các trường hàng đầu Trung Quốc có thể phải trả khoảng 40.000-70.000 nhân dân tệ/năm, tương đương 5.900-10.200 USD. Mức này thấp hơn đáng kể so với chi phí tại nhiều trường đại học hàng đầu Mỹ. Ngoài học phí, sinh viên quốc tế còn có thể tiếp cận học bổng của Chính phủ Trung Quốc, chính quyền địa phương và các trường đại học, trong đó một số chương trình hỗ trợ học phí, ký túc xá và sinh hoạt phí.


Sinh viên quốc tế tại Trung Quốc
Bài “Giải mã 'cơn sốt' du học Trung Quốc của người Việt” từng đăng trên Thanh Niên ngày 16/3/2026 dẫn dữ liệu từ Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam cũng cho biết từng có 23.500 người Việt du học Trung Quốc trong năm 2023, gấp đôi năm 2020. Một số chương trình dành cho sinh viên Việt Nam có tổng học phí và ký túc xá khoảng 40 triệu đồng/năm; các trường tốp đầu có thể lên tới khoảng 80 triệu đồng/năm.
Theo các chuyên gia được Thanh Niên dẫn lời, ngoài chi phí, thứ hạng đại học và học bổng, một động lực khác là sự mở rộng đầu tư của doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam, tạo nhu cầu đối với nhân lực biết tiếng Trung và hiểu thị trường Trung Quốc.
Như vậy, nếu chỉ nhìn từ góc độ cơ hội học tập, Trung Quốc đang có nhiều yếu tố hấp dẫn. Nhưng học phí thấp, học bổng nhiều và đại học thăng hạng không đồng nghĩa với một con đường việc làm dễ dàng.
Tấm bằng tốt chưa đủ khi thị trường việc làm cạnh tranh
Thực tế này được thể hiện rõ trong bài “Thị trường lao động khó khăn, sinh viên phải chi chục triệu 'mua' suất thực tập” của Thanh Niên, đăng ngày 26/10/2026.
Theo bài viết, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc vẫn ở mức 18% vào tháng 9/2026, trong khi mùa hè năm nay có khoảng 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp. Việc làm dành cho người mới gia nhập thị trường lao động bị thu hẹp, khiến một bộ phận cử nhân phải chuyển sang làm giao hàng, công việc tự do hoặc làm việc tại các khu chế xuất.
Đáng chú ý hơn, sự cạnh tranh đã lan xuống ngay cả trước khi sinh viên tốt nghiệp. Một số sinh viên phải tìm đến môi giới để có suất thực tập tại doanh nghiệp lớn.
Thanh Niên dẫn trường hợp Wang Guilin, sinh viên ngành kế toán, đang cân nhắc bỏ tiền để có một suất thực tập tại doanh nghiệp có tiếng. Một suất thực tập mùa đông tại một công ty kế toán lớn được báo giá 6.000-12.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 23-46 triệu đồng. Một số trường hợp được phản ánh trên mạng có thể lên tới 30.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 116 triệu đồng.
Trong khi đó, dữ liệu của công ty tư vấn nghiên cứu giáo dục MyCOS được Thanh Niên dẫn lại cho thấy cử nhân Trung Quốc tốt nghiệp năm 2025 có thu nhập trung bình khoảng 6.435 nhân dân tệ/tháng sau sáu tháng ra trường. Như vậy, chi phí để mua một suất thực tập ở mức cao thậm chí có thể tương đương nhiều tháng thu nhập của một cử nhân mới đi làm.
Giáo sư Stuart Gietel-Basten của Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông cho rằng sự kết hợp giữa thị trường lao động thu hẹp, tăng trưởng chậm lại, nguy cơ từ AI và số lượng người trẻ gia nhập thị trường ngày càng lớn đang làm gia tăng tâm lý lo âu của sinh viên. Ông cũng cảnh báo cạnh tranh về thực tập và các chứng chỉ có thể làm sâu thêm bất bình đẳng, khi cơ hội không nhất thiết thuộc về những người giỏi nhất mà có thể nghiêng về những người có khả năng chi trả cho việc thực tập hoặc các dịch vụ hỗ trợ tìm việc.
Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng với học sinh Việt Nam đang cân nhắc du học Trung Quốc: học ở một quốc gia có hệ thống đại học ngày càng mạnh có đồng nghĩa với việc dễ tìm việc tại quốc gia đó sau khi tốt nghiệp?
Một tấm bằng từ đại học có thứ hạng tốt vẫn chỉ là một phần của hồ sơ. Khi cạnh tranh việc làm cao, sinh viên phải có thêm năng lực chuyên môn, ngoại ngữ, kinh nghiệm thực tế, kỹ năng công nghệ và khả năng thích ứng với thị trường lao động.
Với sinh viên Việt Nam, bài toán thậm chí cần được tính rộng hơn phạm vi “học xong có ở lại Trung Quốc làm việc hay không”. Một hướng đi có thể là trở về Việt Nam, tận dụng tiếng Trung, kiến thức chuyên môn và hiểu biết về thị trường Trung Quốc để làm việc trong các doanh nghiệp Trung Quốc đang đầu tư tại Việt Nam, doanh nghiệp Việt Nam có quan hệ thương mại với Trung Quốc hoặc các lĩnh vực như logistics, chuỗi cung ứng, thương mại quốc tế, công nghệ và sản xuất.