Quy chế mới về Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học quy định cụ thể hơn về cách chấm điểm, yêu cầu công khai thông tin dự án trước cuộc thi, đồng thời tăng cường kiểm soát tính trung thực trong nghiên cứu. Những thay đổi này đòi hỏi nhà trường, giáo viên hướng dẫn và học sinh phải chuẩn bị kỹ lưỡng hơn ngay từ quá trình hình thành ý tưởng.
Chấm điểm theo 20 tiêu chí, tăng yêu cầu đánh giá độc lập
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 84/2026/TT-BGDĐT quy định Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT. Thông tư có hiệu lực từ ngày 30/9/2026, thay thế các quy định trước đây về tổ chức cuộc thi.
Một trong những nội dung đáng chú ý của quy chế mới là việc chuẩn hóa tiêu chí đánh giá dự án. Theo đó, thang điểm được thiết kế với tổng điểm tối đa 100, gồm 20 tiêu chí, mỗi tiêu chí tối đa 5 điểm. Các tiêu chí được chia thành 5 nhóm, xây dựng theo định hướng tương ứng với cấu trúc đánh giá của Hội thi khoa học và kỹ thuật quốc tế Regeneron ISEF.
Việc cụ thể hóa tiêu chí giúp quá trình chấm thi có căn cứ rõ ràng hơn, đồng thời tạo điều kiện để học sinh nhận biết những yêu cầu cần đáp ứng đối với một dự án nghiên cứu khoa học. Chất lượng dự án không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn thể hiện qua quá trình xác định vấn đề, xây dựng phương pháp, tiến hành nghiên cứu, phân tích dữ liệu và trình bày kết quả.
Quy chế cũng quy định mỗi dự án phải có ít nhất 3 giám khảo chấm độc lập. Trường hợp điểm của một giám khảo chênh lệch từ 20% trở lên so với điểm trung bình của các giám khảo còn lại, giám khảo đó phải rà soát và giải trình bằng văn bản. Nếu nội dung giải trình không phù hợp, trưởng tiểu ban sẽ phân công thêm giám khảo chấm độc lập.
Đáng chú ý, giám khảo không được thỏa thuận hoặc thống nhất điểm với nhau. Các quy định này nhằm tăng tính độc lập trong đánh giá, hạn chế sự chi phối chủ quan và tạo cơ sở để xem xét những trường hợp có kết quả chấm điểm chênh lệch lớn.
Bên cạnh cách chấm điểm, quy chế mới chuẩn hóa danh mục lĩnh vực dự thi còn 16 lĩnh vực. Đối với dự án có nội dung liên ngành, lĩnh vực dự thi được xác định theo lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nội dung nghiên cứu cốt lõi. Cách phân loại này được định hướng thống nhất với danh mục nhóm ngành đào tạo, tạo cơ sở liên thông với các chính sách liên quan đến học bổng và tuyển sinh đại học.

Chuẩn hóa lĩnh vực dự thi, đổi mới tiêu chí đánh giá. Ảnh Baochinhphu
Công khai dự án trước cuộc thi, siết yêu cầu về tính trung thực
Một điểm mới khác là yêu cầu công khai thông tin dự án trước cuộc thi. Theo quy chế, danh sách dự án tham dự cấp quốc gia, báo cáo tóm tắt và poster phải được công khai chậm nhất 15 ngày trước ngày khai mạc. Đối với các đơn vị dự thi, danh sách dự án được lựa chọn cử tham dự cũng phải được công khai trong vòng 5 ngày làm việc kể từ ngày ban hành quyết định.
Yêu cầu này đặt ra trách nhiệm rõ ràng hơn đối với đơn vị tổ chức và các cơ sở giáo dục trong quá trình tuyển chọn dự án. Nhà trường cần bảo đảm quy trình lựa chọn có căn cứ, thông tin được công bố đúng thời hạn và dự án đáp ứng yêu cầu của cuộc thi.
Cùng với việc công khai, quy chế tăng cường yêu cầu về liêm chính khoa học. Nhật ký nghiên cứu và dữ liệu gốc là những căn cứ quan trọng để kiểm tra quá trình thực hiện dự án, tính liên tục của nghiên cứu cũng như mức độ đóng góp thực tế của học sinh.
Học sinh cần ghi chép quá trình nghiên cứu bằng văn bản hoặc hình thức điện tử, lưu lại các bước triển khai, kết quả thử nghiệm và những điều chỉnh trong quá trình thực hiện. Nhật ký phải có xác nhận định kỳ của người hướng dẫn theo quy định. Đây không đơn thuần là hồ sơ hoàn thiện sau khi dự án kết thúc mà là căn cứ giúp chứng minh quá trình nghiên cứu đã diễn ra như thế nào.
Trách nhiệm của giáo viên hướng dẫn cũng được đặt ra rõ ràng hơn. Người hướng dẫn có vai trò hỗ trợ chuyên môn, định hướng phương pháp và giám sát quá trình nghiên cứu, nhưng không được trực tiếp làm thay học sinh những nội dung cốt lõi của dự án.
Trong bối cảnh học sinh ngày càng sử dụng các công cụ số và trí tuệ nhân tạo (AI), việc kê khai sử dụng công nghệ trong nghiên cứu cũng cần được chú ý. Học sinh phải bảo đảm việc sử dụng công cụ phù hợp, không thay thế phần nghiên cứu cốt lõi hoặc tạo ra dữ liệu sai lệch. Nhật ký, dữ liệu gốc và khả năng giải thích các quyết định nghiên cứu là những căn cứ quan trọng để làm rõ mức độ đóng góp của người dự thi.
Quy chế đồng thời quy định chế tài đối với hành vi vi phạm liêm chính khoa học. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký nghiên cứu hoặc dữ liệu gốc có thể bị hủy kết quả và cấm tham dự cuộc thi từ 1 đến 2 năm. Người hướng dẫn để xảy ra vi phạm có thể không được chấp nhận hướng dẫn nghiên cứu trong 1 đến 2 lần tổ chức cuộc thi tiếp theo. Kết quả và giải thưởng của dự án vi phạm có thể bị thu hồi, thông báo công khai theo quy định.
Nhà trường, học sinh cần chuẩn bị gì?
Với các quy định mới, nhà trường cần chú trọng ngay từ khâu lựa chọn ý tưởng và phê duyệt kế hoạch nghiên cứu, thay vì chỉ tập trung hoàn thiện sản phẩm để dự thi. Các dự án phải phù hợp với năng lực học sinh, có mục tiêu và phương pháp rõ ràng, đồng thời đáp ứng yêu cầu về an toàn nghiên cứu. Giáo viên hướng dẫn cần theo sát tiến độ, kiểm tra hồ sơ và bảo đảm học sinh thực sự tham gia vào các công đoạn quan trọng.
Đối với học sinh, việc chuẩn bị không nên bắt đầu từ thời điểm được chọn vào đội tuyển. Ngay khi hình thành ý tưởng, các em cần xác định vấn đề muốn giải quyết, tìm hiểu những nghiên cứu liên quan, xây dựng phương pháp thực hiện và ghi lại đầy đủ quá trình thử nghiệm. Dữ liệu phải được lưu giữ có hệ thống để có thể đối chiếu khi cần thiết.
Học sinh cũng cần chuẩn bị khả năng trình bày và bảo vệ dự án. Các em phải hiểu rõ lý do lựa chọn đề tài, cách thu thập và xử lý dữ liệu, những hạn chế của nghiên cứu cũng như phần việc do mình trực tiếp thực hiện. Việc sử dụng công cụ AI cần được kê khai minh bạch theo yêu cầu, đồng thời học sinh phải đủ khả năng giải thích nội dung nghiên cứu của mình.
Với phụ huynh, điều cần quan tâm không chỉ là khả năng đạt giải mà còn là quá trình học sinh học cách đặt câu hỏi, thử nghiệm, xử lý sai sót và rút ra kết luận. Việc hỗ trợ con tìm tài liệu, tạo điều kiện tiếp cận phòng thí nghiệm hoặc kết nối chuyên gia có thể hữu ích, nhưng không nên làm thay phần việc của học sinh.
Quy chế mới cũng có quy định chuyển tiếp đối với các dự án đã được cơ sở giáo dục phê duyệt kế hoạch nghiên cứu trước ngày 30/9/2026. Các dự án này được tiếp tục thực hiện theo kế hoạch đã phê duyệt; những yêu cầu mới về nhật ký nghiên cứu, dữ liệu gốc và khai báo sử dụng công nghệ số, AI áp dụng đối với phần nghiên cứu thực hiện từ ngày Thông tư có hiệu lực. Các cuộc thi cấp trường hoặc cấp đơn vị đã và đang tổ chức theo kế hoạch được phê duyệt trước đó được tiếp tục theo quy định cũ đến khi kết thúc, nhưng việc lựa chọn dự án cử tham dự cấp quốc gia phải thực hiện theo quy chế mới.