Giáo dục đại học được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong những năm gần đây, Việt Nam liên tục triển khai nhiều chính sách nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và từng bước đưa các trường đại học tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Một trong những quyết sách đáng chú ý là việc Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 966/QĐ-TTg ngày 29/5/2026 phê duyệt Đề án phát triển một số cơ sở giáo dục đại học lớn ở vùng Đông Nam Bộ theo hướng đạt trình độ tiên tiến của nhóm các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu khu vực châu Á. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, thể hiện quyết tâm xây dựng những trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo có tầm ảnh hưởng trong khu vực.
Bốn cơ sở giáo dục ĐH nào được chọn?
Theo đề án, bốn cơ sở giáo dục đại học trọng điểm được lựa chọn đầu tư phát triển gồm: Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH), Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Việt Đức và Đại học Quốc gia TP.HCM. Các trường này sẽ cùng với Đại học Quốc gia TP.HCM hình thành mạng lưới các trung tâm đào tạo và nghiên cứu chất lượng cao của khu vực Đông Nam Bộ, hướng tới mục tiêu trở thành những cơ sở giáo dục đại học có uy tín hàng đầu châu Á.
Sinh viên Trường ĐH Việt Đức - một trong 4 cơ sở giáo dục được chính phủ chọn đầu tư phát triển để đạt trình độ tiên tiến của nhóm các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu khu vực châu Á. Ảnh VGU
Việc lựa chọn các trường đại học trên không phải ngẫu nhiên mà dựa trên những lợi thế riêng biệt về ngành nghề đào tạo, tiềm lực nghiên cứu và khả năng kết nối quốc tế. Đại học Kinh tế TP.HCM hiện là một trong những cơ sở đào tạo hàng đầu về kinh tế, kinh doanh và quản lý, có nhiều chương trình đạt chuẩn quốc tế. Đại học Y Dược TP.HCM là trung tâm đào tạo nhân lực y tế hàng đầu Việt Nam, giữ vai trò quan trọng trong nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng khoa học sức khỏe. Trong khi đó, Đại học Việt Đức được xây dựng theo mô hình hợp tác quốc tế giữa Việt Nam và Đức, là một trung tâm đào tạo, nghiên cứu kỹ thuật và đổi mới sáng tạo xuất sắc, đáp ứng các tiêu chí, tiêu chuẩn của nhóm 200 trường đại học hàng đầu khu vực châu Á về kỹ thuật - công nghệ chính xác và thông minh, vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu và các lĩnh vực khoa học công nghệ, kỹ thuật then chốt, tạo động lực thu hút đầu tư và phát triển công nghệ cao cho Thành phố Hồ Chí Minh, vùng Đông Nam Bộ và cả nước.
Đề án đặt ra mục tiêu đến năm 2035, các cơ sở giáo dục đại học được lựa chọn sẽ đạt trình độ tiên tiến về đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị đại học; từng bước tiệm cận nhóm các trường đại học hàng đầu châu Á. Xa hơn, đến năm 2050, các trường này cùng với Đại học Quốc gia TP.HCM phấn đấu duy trì chất lượng thuộc nhóm 100 cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á, đóng vai trò nòng cốt trong đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao và phát triển khoa học công nghệ của đất nước.
Các cơ sở ĐH được đầu tư đồng bộ hạ tầng, nhân lực, đào tạo và nghiên cứu khoa học
Một trong những điểm nổi bật của Quyết định 966/QĐ-TTg là định hướng phát triển giáo dục đại học gắn liền với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là xu hướng phát triển tất yếu của các trường đại học hiện đại trên thế giới. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, vai trò của các trường đại học không chỉ dừng lại ở đào tạo mà còn trở thành trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo. Vì vậy, việc đầu tư trọng điểm cho các trường đại học có tiềm năng sẽ giúp tạo ra những hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Bên cạnh mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo, đề án cũng hướng tới việc xây dựng các trung tâm nghiên cứu mạnh có khả năng giải quyết những vấn đề lớn của quốc gia và khu vực. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu phát triển dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các trường đại học được đầu tư sẽ có điều kiện tăng cường cơ sở vật chất, thu hút đội ngũ giảng viên, nhà khoa học trình độ cao, mở rộng hợp tác quốc tế và tham gia sâu hơn vào các mạng lưới nghiên cứu toàn cầu.
Đáng chú ý, đề án được triển khai tại vùng Đông Nam Bộ – khu vực được xem là đầu tàu kinh tế của cả nước. Đây là nơi tập trung nhiều trung tâm công nghiệp, tài chính, công nghệ và dịch vụ lớn nhất Việt Nam. Việc phát triển các trường đại học trọng điểm tại khu vực này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự gắn kết giữa nhà trường với doanh nghiệp, giữa nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế. Sự liên kết này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn góp phần thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu, hình thành các sản phẩm khoa học công nghệ có giá trị cao.
Quyết định 966/QĐ-TTg cũng được xem là bước tiếp theo trong chiến lược xây dựng hệ thống đại học trọng điểm quốc gia. Trước đó, Chính phủ đã phê duyệt nhiều đề án phát triển các trường đại học lớn theo chuẩn khu vực và quốc tế, trong đó có Đề án phát triển Đại học Bách khoa Hà Nội thuộc nhóm cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á và Chương trình phát triển Đại học Quốc gia TP.HCM thuộc nhóm đại học hàng đầu châu Á. Những chính sách này cho thấy định hướng nhất quán của Nhà nước trong việc tập trung nguồn lực để xây dựng các trường đại học có khả năng cạnh tranh quốc tế, thay vì dàn trải đầu tư.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu lọt vào nhóm các trường đại học hàng đầu châu Á, các cơ sở giáo dục đại học được lựa chọn sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề quan trọng nhất là nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và nhà khoa học. Các trường đại học hàng đầu trong khu vực đều sở hữu đội ngũ chuyên gia có trình độ cao, công bố quốc tế mạnh và môi trường học thuật năng động. Vì vậy, việc xây dựng cơ chế thu hút nhân tài, tăng cường hợp tác quốc tế và cải thiện điều kiện nghiên cứu sẽ là yếu tố quyết định thành công.
Ngoài ra, đổi mới quản trị đại học cũng là yêu cầu cấp thiết. Các bảng xếp hạng đại học quốc tế hiện nay không chỉ đánh giá chất lượng đào tạo mà còn xem xét hiệu quả quản trị, năng lực nghiên cứu, mức độ quốc tế hóa và khả năng tạo ảnh hưởng xã hội. Do đó, các trường cần tiếp tục hoàn thiện mô hình tự chủ đại học, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số trong mọi hoạt động.
Một thách thức khác là bảo đảm nguồn lực tài chính đủ mạnh để duy trì quá trình phát triển dài hạn. Việc xây dựng các trung tâm nghiên cứu hiện đại, phòng thí nghiệm đạt chuẩn quốc tế hay thu hút các nhà khoa học hàng đầu đều đòi hỏi nguồn kinh phí rất lớn. Bên cạnh ngân sách nhà nước, các trường cần đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp, mở rộng các quỹ nghiên cứu và đa dạng hóa nguồn thu nhằm tạo nền tảng phát triển bền vững.
Dù còn nhiều khó khăn, Quyết định số 966/QĐ-TTg được đánh giá là bước đi mang tính chiến lược đối với giáo dục đại học Việt Nam. Việc đầu tư có trọng tâm, trọng điểm cho các trường đại học có tiềm năng sẽ tạo ra những “đầu tàu” dẫn dắt toàn hệ thống giáo dục đại học phát triển. Khi các cơ sở này đạt được chuẩn mực khu vực và quốc tế, không chỉ chất lượng đào tạo được nâng lên mà vị thế của giáo dục đại học Việt Nam trên bản đồ thế giới cũng được cải thiện đáng kể.
Trong bối cảnh cạnh tranh nguồn nhân lực ngày càng gay gắt và khoa học công nghệ trở thành động lực phát triển then chốt, việc xây dựng những trường đại học đẳng cấp châu Á không chỉ là mục tiêu của riêng ngành giáo dục mà còn là yêu cầu tất yếu đối với sự phát triển của đất nước. Quyết định 966/QĐ-TTg vì thế không chỉ đơn thuần là một đề án đầu tư cho bốn trường đại học, mà còn là sự đầu tư cho tương lai của nguồn nhân lực, cho năng lực đổi mới sáng tạo và cho khát vọng nâng tầm vị thế Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.
Châu Khang Hạ