Dự thảo quy chế tuyển sinh đại học 2026 được Bộ GD-ĐT xây dựng với mục tiêu nâng chất lượng đầu vào và tăng trách nhiệm giải trình của các cơ sở đào tạo.
Học sinh dự chương trình tư vấn tuyển sinh 2026 do báo Tuổi Trẻ tổ chức ở Đắk Lắk. Ảnh: Minh Phương
Một trong những quy định gây tranh luận nhất là việc xét tuyển học bạ phải gắn với ngưỡng tối thiểu 16/30 điểm ở tổ hợp môn thi tốt nghiệp THPT tương ứng. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng "lạm phát điểm học bạ" vốn tồn tại nhiều năm qua, là mục tiêu chính sách dễ hiểu.
Tuy nhiên vấn đề nằm ở chỗ ngưỡng sàn này chỉ áp dụng cho xét học bạ, trong khi các phương thức khác, đặc biệt là phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT, lại không bị ràng buộc tương tự.
Thực tế mùa tuyển sinh năm trước cho thấy không ít trường đại học công bố điểm chuẩn trúng tuyển ở mức 14-15 điểm cho một số ngành. Điều này đặt ra câu hỏi về nguyên tắc công bằng giữa các phương thức xét tuyển. Khi cùng một chương trình đào tạo, cùng chuẩn đầu ra nhưng thí sinh xét học bạ phải vượt "rào cản kép" cao hơn thí sinh xét điểm thi.
Năm 2025 Bộ GD-ĐT từng công bố định hướng rõ ràng từ năm 2026, các môn chung giữa các tổ hợp xét tuyển phải chiếm tối thiểu 50% trọng số. Trên cơ sở đó, nhiều trường đại học đã chủ động điều chỉnh tổ hợp xét tuyển, thậm chí xây dựng lại toàn bộ phương án tuyển sinh.
Tuy nhiên trong dự thảo mới nhất, nội dung này lại được loại bỏ, đồng nghĩa với việc quay về cách làm như các năm trước. Sự thay đổi đột ngột này khiến không ít cơ sở đào tạo rơi vào thế bị động, còn thí sinh thì khó dự đoán xu hướng tuyển sinh.
Dự thảo tiếp tục duy trì yêu cầu quy đổi tương đương (độ lệch điểm) giữa các phương thức xét tuyển. Trên lý thuyết, đây là công cụ cần thiết để bảo đảm công bằng. Nhưng thực tiễn tuyển sinh năm 2025 cho thấy phương pháp bách phân vị đã bộc lộ nhiều bất cập.
Mỗi trường áp dụng một cách quy đổi khác nhau giữa điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy… Hệ quả là điểm chuẩn bị đẩy lên rất cao, trong khi thí sinh và phụ huynh gần như không thể so sánh, dự đoán khả năng trúng tuyển giữa các trường.
Năm nay không ít trường đại học buộc phải "né" quy đổi bằng cách chuyển sang xét tuyển kết hợp, sử dụng nhiều tiêu chí với các trọng số khác nhau. Tuy nhiên cách làm này lại tiếp tục làm tăng độ phức tạp của hệ thống tuyển sinh.
Bên cạnh đó, việc dự thảo quy định cộng tối đa 1,5/30 điểm cho thí sinh có chứng chỉ IELTS cũng đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều. Vấn đề không nằm ở việc có nên khuyến khích năng lực ngoại ngữ hay không mà ở chỗ mức thưởng điểm này chưa được lý giải bằng cơ sở khoa học rõ ràng.
IELTS đánh giá năng lực tiếng Anh học thuật, trong khi mức độ liên quan giữa chứng chỉ này với yêu cầu đầu vào của từng ngành đào tạo là rất khác nhau. Việc áp dụng một mức cộng điểm cứng cho mọi ngành, mọi trường có nguy cơ tạo ra lợi thế không tương xứng, đặc biệt với thí sinh ở khu vực có điều kiện kinh tế tốt.
Đảm bảo công bằng giữa các phương thức
Nhiều chuyên gia cho rằng dự thảo quy chế tuyển sinh đại học 2026 cần được rà soát và điều chỉnh theo ba hướng chính. Thứ nhất, bảo đảm công bằng giữa các phương thức xét tuyển, đặc biệt là việc áp dụng ngưỡng đầu vào.
Nếu đã đặt điểm sàn cho học bạ, cần cân nhắc cơ chế tương tự cho xét điểm thi tốt nghiệp THPT và các phương thức khác hoặc ngược lại, trao quyền xác định ngưỡng tối thiểu cho từng trường.
Thứ hai, ổn định chính sách về tổ hợp và trọng số môn học, tránh thay đổi đột ngột gây xáo trộn cho cả nhà trường lẫn thí sinh. Thứ ba, nên bỏ quy định thưởng điểm cho thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ.
IELTS chỉ nên được sử dụng như một điều kiện hoặc để thay thế môn tiếng Anh thay vì cộng đến 1,5 điểm. Đồng thời nên bỏ quy định quy đổi, giao quyền tự chủ cho các trường và yêu cầu chịu trách nhiệm giải trình về điểm chuẩn theo từng phương thức đã công bố.
Theo Trần Huỳnh/Tuổi Trẻ