TP.HCM vừa giao quyền tự chủ tài chính giai đoạn 2026-2030 cho 237 đơn vị sự nghiệp công lập thuộc ngành giáo dục. Tuy nhiên, số đơn vị có khả năng tự bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên và chi đầu tư chỉ có 2 đơn vị; thêm 2 đơn vị tự bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên. Phần lớn các trường, trung tâm vẫn phải nhận hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.
207 đơn vị chỉ tự bảo đảm một phần chi thường xuyên
Theo quyết định, 237 đơn vị được chia thành 4 nhóm tự chủ tài chính. Trong đó, nhóm 1 gồm 2 đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư; nhóm 2 gồm 2 đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên; nhóm 3 có tới 207 đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên; nhóm 4 gồm 26 đơn vị do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên.
Đáng chú ý, 2 đơn vị thuộc nhóm 1 là Trung tâm Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM và Trung tâm Thông tin và Chương trình giáo dục. Hai đơn vị này có tỷ lệ tự bảo đảm lần lượt 111,50% và 128,34%, không nhận hỗ trợ từ ngân sách nhà nước trong năm 2026.
Hai đơn vị nhóm 2 gồm Trường Mầm non Nam Sài Gòn và Trường Tiểu học, THCS và THPT Nam Sài Gòn, đều có mức tự bảo đảm 100% chi thường xuyên.
Tuy nhiên, 4 đơn vị trên chỉ chiếm khoảng 1,7% tổng số đơn vị được giao quyền tự chủ. Áp đảo là nhóm 3 với 207 đơn vị, tương đương khoảng 87,3%.
Ở nhóm này, mức độ tự bảo đảm tài chính khá khác nhau. Nhiều trường THPT có tỷ lệ tự bảo đảm khoảng 10-15%. Chẳng hạn, Trường THPT Củ Chi được xác định mức tự bảo đảm 11,88%, Trường THPT Quang Trung 11,25%, Trường THPT Trung Phú 10,04%, Trường THPT Nguyễn Hữu Tiến 10,94%. Các trường này đồng thời được ngân sách nhà nước hỗ trợ hàng chục tỷ đồng chi thường xuyên trong năm 2026.
Một số trường có mức tự bảo đảm cao hơn, nhưng vẫn thuộc nhóm chỉ tự bảo đảm một phần. Trường THPT Nguyễn Thị Diệu đạt 22,29%, trong khi Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai đạt 15,60% và Trường THPT Lê Quý Đôn đạt 13,71%.
Đáng chú ý, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong có mức tự bảo đảm chi thường xuyên 10,02% nhưng được ngân sách hỗ trợ khoảng 49,973 tỷ đồng trong năm 2026, là một trong những mức hỗ trợ cao nhất trong danh sách.
Trong khi đó, một số trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên có tỷ lệ tự chủ cao hơn, có đơn vị đạt gần 30%. Ví dụ như, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên quận Tân Phú có mức tự bảo đảm 29,57%; Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Thuận An 27,80%; Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Quận 7 27,43% và Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên quận 1 25,13%.
Điều này cho thấy khả năng tạo nguồn thu giữa các loại hình đơn vị giáo dục có sự khác biệt đáng kể. Các đơn vị giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên có thể có thêm nguồn thu từ hoạt động đào tạo, bồi dưỡng và dịch vụ giáo dục, trong khi trường phổ thông công lập chủ yếu thực hiện nhiệm vụ giáo dục phổ cập và phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn lực công.
Gần 3.850 tỷ đồng ngân sách vẫn được bố trí hỗ trợ
Dù được giao quyền tự chủ, phần lớn đơn vị giáo dục chưa thể tự cân đối hoàn toàn nguồn lực tài chính. Theo số liệu trong phụ lục quyết định, tổng kinh phí ngân sách nhà nước hỗ trợ chi thường xuyên năm 2026 cho các đơn vị thuộc diện được giao tự chủ lên tới khoảng 3.848,5 tỷ đồng.
Trong đó, riêng 207 đơn vị nhóm 3 nhận khoảng 3.630,4 tỷ đồng; 26 đơn vị nhóm 4 được ngân sách bảo đảm khoảng 218 tỷ đồng. Nhiều trường phổ thông khác cũng nằm trong nhóm 3 và tiếp tục nhận hỗ trợ ngân sách để bảo đảm hoạt động. Với các trường đặc thù, mức độ phụ thuộc ngân sách còn rõ hơn.
Tự chủ tài chính nhưng chưa đồng nghĩa tự chủ hoàn toàn
Danh sách 237 đơn vị cho thấy khái niệm "tự chủ tài chính" trong ngành giáo dục cần được nhìn nhận theo nhiều mức độ. Việc được giao quyền tự chủ không có nghĩa tất cả đơn vị đều có thể tự cân đối nguồn thu - chi hoặc hoàn toàn không còn sử dụng ngân sách nhà nước.
Đặc biệt, 207 đơn vị nhóm 3 vẫn chỉ tự bảo đảm một phần chi thường xuyên, còn 26 đơn vị nhóm 4 tiếp tục được ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên. Trong số này có nhiều cơ sở giáo dục đặc thù, chẳng hạn các trường nuôi dạy trẻ khuyết tật, khiếm thị và trường phổ thông đặc biệt.
Điều này phản ánh một thực tế: tự chủ tài chính trong giáo dục đang được triển khai theo hướng phân tầng, phù hợp với khả năng tạo nguồn thu và đặc điểm hoạt động của từng đơn vị, thay vì áp dụng một mô hình giống nhau cho tất cả.
Vấn đề đặt ra trong giai đoạn tới là làm thế nào để các đơn vị có khả năng tăng nguồn thu, nâng mức tự chủ nhưng không chuyển gánh nặng tài chính sang người học; đồng thời vẫn bảo đảm ngân sách đủ nguồn lực cho những cơ sở giáo dục đặc thù và những đơn vị khó có khả năng tự cân đối.