Từ một quyết định đổi mới được khởi động năm 2010, Trường Đại học Y Dược TP.HCM đã từng bước chuyển chương trình đào tạo bác sĩ từ mô hình thiên về truyền thụ kiến thức sang đào tạo dựa trên năng lực. Sau 16 năm, hành trình ấy được ghi nhận bằng Giải thưởng ASPIRE 2026 của Hiệp hội Giáo dục y khoa châu Âu (AMEE) – một dấu ấn cho nỗ lực đổi mới giáo dục y khoa của Việt Nam trên bản đồ quốc tế.
Lễ trao Giải thưởng AMEE. Ảnh ĐH Y Dược TPHCM
Một giải thưởng không chỉ dành cho “ý tưởng hay”
Tại Hội nghị AMEE Vienna 2026, Trường Đại học Y Dược TP.HCM được trao ASPIRE Award for Excellence in Innovative and Inspirational Approaches to Health Professions Education, ở hạng mục dành cho những cách tiếp cận sáng tạo và truyền cảm hứng trong đào tạo nhân lực y tế.
Theo AMEE, ASPIRE là chương trình nhằm ghi nhận và lan tỏa những thực hành xuất sắc trong giáo dục nhân lực y tế. Khác với một hình thức kiểm định truyền thống, giải thưởng hướng tới những sáng kiến cho thấy sự đổi mới, tác động và khả năng tạo ảnh hưởng rộng hơn đối với giáo dục y khoa.
Đáng chú ý, ASPIRE là giải thưởng không mang tính cạnh tranh. Điều đó có nghĩa không nhất thiết phải có một đơn vị “đứng nhất” và những đơn vị còn lại đứng sau; bất kỳ cơ sở nào đáp ứng được các tiêu chí xuất sắc đều có thể được ghi nhận. Hồ sơ phải cung cấp bằng chứng cho thấy thành quả thực sự của chương trình.
Riêng với hạng mục Innovative and Inspirational Approaches to Health Professions Education, AMEE tìm kiếm những sáng kiến giải quyết các khoảng trống hoặc rào cản quan trọng trong giáo dục nhân lực y tế; đồng thời phải được hoạch định, triển khai và đánh giá bài bản, có bằng chứng về tác động và đủ sức truyền cảm hứng để các cơ sở khác có thể học hỏi, áp dụng.
Vì vậy, điều được trao tại Vienna không đơn thuần là sự ghi nhận cho một ý tưởng mới. Đằng sau đó là câu chuyện về một quá trình đổi mới có chiều sâu, có bằng chứng và có khả năng lan tỏa.
16 năm thay đổi cách đào tạo một bác sĩ
Hành trình của Trường Đại học Y Dược TP.HCM bắt đầu từ năm 2010. Nhà trường khi đó đứng trước yêu cầu phải thay đổi cách đào tạo bác sĩ để phù hợp hơn với sự phát triển nhanh chóng của y học, công nghệ và nhu cầu chăm sóc sức khỏe. Thay vì chỉ đặt câu hỏi sinh viên phải học bao nhiêu kiến thức, chương trình mới hướng tới một câu hỏi khác: sau khi tốt nghiệp, một bác sĩ phải thực sự làm được gì?
Từ định hướng đó, quá trình xây dựng chương trình đào tạo dựa trên năng lực được chính thức triển khai từ năm 2013, với sự hỗ trợ kỹ thuật của các đối tác quốc tế, trong đó có Khoa Y Đại học Geneva, Trường Y Harvard và Trường Y Đại học Texas Tech El Paso.
Đến năm 2016, chương trình mới chính thức được triển khai. Năm 2022, khóa sinh viên đầu tiên của chương trình đổi mới tốt nghiệp. Như vậy, từ lúc khởi động ý tưởng đến khi chương trình có lứa sinh viên đầu tiên hoàn thành toàn bộ quá trình đào tạo là hơn một thập niên. Và đến năm 2026, khi nhận ASPIRE, hành trình ấy đã kéo dài khoảng 16 năm.
Đây cũng là lý do giải thưởng có ý nghĩa đặc biệt: đổi mới giáo dục không diễn ra trong một mùa tuyển sinh hay một năm học, mà cần một quá trình đủ dài để thử nghiệm, điều chỉnh, đánh giá và chứng minh hiệu quả.
Từ “học kiến thức” đến phát triển năng lực
Nghiên cứu về quá trình đổi mới của Trường Đại học Y Dược TP.HCM được công bố trên The Lancet Regional Health - Western Pacific năm 2022 cho thấy đây là một cuộc cải tổ ở quy mô toàn diện.
Chương trình đào tạo bác sĩ 6 năm được thiết kế lại theo hướng tích hợp và dựa trên năng lực. Mục tiêu không chỉ củng cố kiến thức mà còn tăng khả năng vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề, năng lực lâm sàng, tự học và các kỹ năng cần thiết cho nghề nghiệp. Một hệ thống lượng giá sinh viên dựa trên năng lực thực hiện cũng được xây dựng, đi cùng cơ chế theo dõi chất lượng để chương trình có thể tiếp tục được điều chỉnh và cải tiến.
Những thay đổi này đưa người học ra khỏi vị trí thụ động tiếp nhận kiến thức. Sinh viên được tiếp cận thực hành y khoa sớm hơn; chương trình chú trọng y học gia đình, y học cộng đồng, tính chuyên nghiệp, giáo dục liên ngành, các học phần tự chọn và dự án học thuật.
Mục tiêu cuối cùng là hình thành những bác sĩ không chỉ biết kiến thức tại thời điểm tốt nghiệp, mà còn có khả năng tự học, tự cập nhật và thích ứng trong suốt cuộc đời nghề nghiệp.
Đổi mới không dừng lại ở giảng đường
Một trong những điểm nổi bật của cuộc cải tổ là nhà trường không xem đổi mới chương trình đơn thuần là việc viết lại danh sách các môn học.
Để chương trình mới vận hành, chính đội ngũ giảng viên cũng phải thay đổi. Nghiên cứu được công bố trên The Lancet Regional Health - Western Pacific cho biết quá trình cải cách tại Trường Đại học Y Dược TP.HCM đi cùng chương trình phát triển giảng viên, cơ chế phối hợp trong xây dựng kế hoạch, thúc đẩy “văn hóa tư duy phản biện” và hệ thống ghi nhận, khen thưởng giảng viên minh bạch hơn.
Nói cách khác, muốn có một chương trình đào tạo mới thì không thể chỉ thay đổi chương trình; phải thay đổi cả cách nhà trường vận hành chương trình đó. Từ cách giảng viên thiết kế bài học, phương pháp sinh viên học tập, cách đánh giá năng lực đến việc theo dõi chất lượng đào tạo, tất cả đều phải vận động theo cùng một hướng. Đó cũng là điểm khiến quá trình đổi mới này có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một chương trình đào tạo.
Từ Việt Nam bước ra diễn đàn giáo dục y khoa thế giới
Năm 2022, công trình về quá trình chuyển đổi giáo dục y khoa tại Trường Đại học Y Dược TP.HCM được công bố trên The Lancet Regional Health - Western Pacific. Nghiên cứu không chỉ mô tả những thay đổi của nhà trường mà còn xem đây là một trường hợp có thể cung cấp bài học cho các trường y tại những quốc gia thu nhập thấp và trung bình đang chuyển từ mô hình đào tạo truyền thống sang đào tạo dựa trên năng lực.
Một chương trình được khởi đầu từ nhu cầu đổi mới của một cơ sở đào tạo tại Việt Nam đã trở thành một trường hợp nghiên cứu được giới thiệu với cộng đồng học thuật quốc tế.
Bốn năm sau khi công trình được công bố, chương trình tiếp tục được AMEE ghi nhận tại ASPIRE 2026.
Theo danh sách chính thức của AMEE, Trường Đại học Y Dược TP.HCM là một trong bốn đơn vị nhận ASPIRE Award năm 2026 ở hạng mục Innovative and Inspirational Approaches to Health Professions Education, cùng University of Global Health Equity của Rwanda, Monash University của Australia và Faculty of Dentistry thuộc Chulalongkorn University của Thái Lan. Việc xuất hiện cùng các cơ sở đào tạo đến từ nhiều quốc gia cho thấy câu chuyện đổi mới của giáo dục y khoa Việt Nam đã có một vị trí nhất định trong đối thoại quốc tế về đào tạo nhân lực y tế.
Một chương trình, nhiều tầng tác động
AMEE cho biết các đơn vị nhận ASPIRE được ghi nhận không chỉ về danh tiếng mà còn trở thành một phần của mạng lưới các cơ sở được công nhận về sự xuất sắc trong giáo dục, qua đó mở ra cơ hội hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và tiếp tục đổi mới. Đó cũng là điều làm cho giải thưởng lần này có ý nghĩa vượt ra ngoài câu chuyện thành tích của một trường đại học.
Ở tầng thứ nhất, đó là sự ghi nhận đối với một chương trình đào tạo bác sĩ.
Ở tầng thứ hai, đó là sự ghi nhận đối với một cách tiếp cận đổi mới: lấy chuẩn năng lực làm nền tảng, lấy người học làm trung tâm, gắn đào tạo với thực hành và nhu cầu cộng đồng.
Và ở tầng rộng hơn, đó là khả năng một kinh nghiệm được hình thành tại Việt Nam có thể trở thành nguồn tham khảo cho cộng đồng giáo dục y khoa quốc tế.
Đích đến cuối cùng vẫn là người bệnh
Một chương trình đào tạo bác sĩ suy cho cùng không được đánh giá chỉ bằng số lượng môn học, số giờ lên lớp hay một chứng nhận quốc tế.
Đích đến cuối cùng phải là những người bác sĩ bước ra từ chương trình có thể làm tốt công việc của mình, biết tiếp tục học hỏi và thích ứng trước những thay đổi của y học; đồng thời hiểu trách nhiệm của mình với người bệnh và cộng đồng.
Định hướng của chương trình đổi mới tại Trường Đại học Y Dược TP.HCM cũng thể hiện rõ điều đó khi đặt trọng tâm vào năng lực học tập suốt đời, khả năng thích ứng với sự thay đổi của mô hình bệnh tật, tiến bộ khoa học - công nghệ và yêu cầu hội nhập quốc tế, đồng thời nhấn mạnh chăm sóc sức khỏe ban đầu và phục vụ cộng đồng.
Sau 16 năm, từ một ý tưởng đổi mới ban đầu, chương trình đã đi qua nhiều nấc: xác định nhu cầu - xây dựng chuẩn năng lực - thiết kế lại chương trình - triển khai - đánh giá - công bố kết quả - lan tỏa kinh nghiệm - và nay được quốc tế ghi nhận bằng ASPIRE.
Nếu giá trị của một giải thưởng quốc tế nằm ở khả năng mở ra những cuộc đối thoại mới, thì ASPIRE 2026 có thể được xem là một dấu mốc để Đại học Y Dược TP.HCM tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm của mình với thế giới.
Và quan trọng hơn, đó cũng là lời nhắc rằng trong giáo dục y khoa, đổi mới không phải là đích đến. Đổi mới là một quá trình liên tục để mỗi thế hệ bác sĩ được chuẩn bị tốt hơn cho những vấn đề sức khỏe mà xã hội sẽ phải đối mặt trong tương lai.